De dertiger jaren

De N.V. Cacaofabriek "De Zaan" is wat uitrusting en accomodatie betreft gereed om van de jaren '30 een succes te maken. Maar in 1929 zet in de Verenigde Staten de crisis in. "Deze doet zich langzamerhand ook in de cacaoboterbranche gelden" schrijft de directie. "De concurrentie wordt scherper, temeer daar een nieuwe produktiemethode, het wringen, steeds meer wordt toegepast".

Het bedrijf blijft niet achter bij deze ontwikkelingen. Het "persgebouw" verrijst in 1930, beganegrond en twee verdiepingen. Hierin vinden de zes persen en 12 wringers een plaats, evenals de inpakafdeling. Aannemer C. Hartog uit Zaandijk is zowel ontwerper als bouwer van het nieuwe pand.


Cacao de Zaan in de dertiger jaren

De verwerking stijgt in 1930 tot 7.350 ton cacaobonen. De bedrijfsresultaten zijn redelijk. De export wordt in eigen hand genomen en dat leidt ertoe, dat vorderingen in vreemde valuta ontstaan.

Als op 21 september 1931 het Engelse pond in een koersval geraakt verliest de Nederlandsche Bank op haar pondenbezit liefst f 40 miljoen. "De Zaan" ziet haar vorderingen in pond en met f 30.000,- in waarde dalen. Dat mag nooit meer gebeuren, stelt de directie vast en besluit: "In het vervolg zullen naast de bonenpositie, ook de valuta's worden ingedekt."

Hoewel de verwerking in 1931 toeneemt tot 8.600 ton bonen, zijn de bedrijfsresultaten matig. Het dividend is 4%. Er wordt dus nog winst gemaakt. Gewenste aanpassingen van de bedrijfsmiddelen behoeven daardoor niet achterwege te blijven, zoals uitbreiding van de koelinstallatie en de bouw van een waterontijzeringsinstallatie. Belangrijker is - en dat tekent het vertrouwen in de toekomst - het besluit om ten zuiden van de Bagijnesloot een nieuwe fabriek de bouwen. In deze raffinaderij met boterkelder zal f 300.000,- worden gestoken. Het kantoor aan de Lagedijk is te klein en wordt vergroot. De bouw van de fabriek verloopt vlot en op 8 januari 1932 kan de produktie in de nieuwe Raffi beginnen. "Dat is een uitkomst", zegt de directie "want de kosten per eenheid vallen nu veel lager uit". "Het is een moeilijke tijd, maar we kunnen nu weer best meekomen", concludeert de directie niet ontevreden.

Dat is dan ook dringend gewenst, gezien de zeer grote concurrentie van bedrijven als T.O.C., Kamphuys & 0ly en Van Houten. "De Zaan" weet de verkoop weer op te voeren en in 1932 verwerkt men 9.000 ton cacaobonen.

In de fabriek ontstaan problemen door het uitvallen van de stoomketel. Met twee locomobielen wordt de produktie gaande gehouden. Om soortgelijke moeilijkheden in de toekomst te voorkomen wordt besloten een tweede stoomketel aan te schaffen.

De crisisjaren lijken weinig vat op de cacaofabriek te hebben. Voor een belangrijk deel is dat te danken aan het streven naar een produktie van hoge kwaliteit. De nieuwe Raffi voldoet wat dat betreft volledig aan de verwachtingen.

Mede daardoor wordt 1933 een jaar van records. In december wordt de 1000e "charge" ingetrokken. In oktober wordt 1.250 ton boter verkocht, een nog niet eerder in een maand bereikte hoeveelheid. Voor het eerst worden in een jaar 10.000 ton cacaobonen verwerkt. De uitbreidingen en moderniseringen gaan door. Een tweede stoomkete1 doet zijn intrede, alsmede een installatie voor reiniging van het ketelvoedingswater (ontharding en ontijzering). Drie nieuwe wringers vergroten de produktiecapaciteit.

Ondanks de felle concurrentie - boter uit Amerika komt tegen spotprijzen op de markt - weet het bedrijf de groei erin te houden. In 1934 gaat de verwerking naar 16.000 ton bonen. Hoe snel de groei gaat blijkt uit de aanschaf van vijf en kort daarna nog twee wringers. De Branderij stapt over van kolen op oliestook. Nabij de Boterkelder wordt een nieuwe waterbron geslagen.


Cacao de Zaan in de dertiger jaren

Het aantal personeelsleden neemt geleidelijk toe. In 1935 zijn 150 mensen in dienst, waarvan 140 in de fabriek. De arbeids-voorwaarden zijn voor die tijd goed te noemen. Een eerste perser verdient f 35,- per week. Het loon van een sjouwer/breker aan de Wilhelmina (brekerij) is f 28,-. De werkweek is 48 uur. In ploegen maakt men zes dagen van acht uur. De drie ploegen werken van zondagavond 24.00 uur tot zaterdagavond 24.00 uur. De vakantie is een week per jaar.

Belangrijk voor een stabiele gang van zaken is de spreiding van de afzet. De cacaoboter gaat hoofdzakelijk naar het buitenland (Belgie, Frankrijk, Engeland + Dominions, de Scandinavische landen). Ook de poeder wordt naar vele landen verscheept, o.a. naar de Verenigde Staten. De hoeveelheid verwerkte bonen bereikt in 1935 een nieuwe top van 21.000 ton. Een record-aflevering is 306 ton boter in een week.

In de boterkelder worden vier grote boterkoelketels geplaatst. Het complex wordt uitgebreid door de aankoop van twee woningen aan de Wilhelminastraat en een stuk Bagijnesloot. Op kantoor verwelkomt men de boekhoudmachine, waardoor de administratie machinaal kan worden verwerkt.

Het jaar 1936 is de eerste mijlpaal in de geschiedenis van N.V. Cacaofabriek "De Zaan". Wat de aandeelhouders van het eerste uur, de ondernemende Zaandijkers van de Onderlinge handelsvereniging "De Onderneming" niet hebben durven denken is toch bereikt: hun geesteskind is een bloeiend bedrijf geworden.

Geen wonder dat het 25-jarig bestaan in opgewekte sfeer wordt gevierd. Met 11 bussen worden de feestgangers - het voltallig personeel met wederhelft - naar Bellevue te Amsterdam vervoerd.

Het jubileumfeest op 11 april duurt tot 4 uur in de morgen van 12 april. Jaren later is iedereen die er was nog opgetogen over dit gebeuren. Afhankelijk van het aantal dienstjaren wordt bovendien een gratificatie gegeven. Deze loopt uit­een van f 12,50 tot f 60,-. Ten huize van J. Huysman is er een receptie voor relaties. De gang van zaken laat de extra uitgaven toe. De winst is stabiel. Er wordt een dividend uitgekeerd van 25%.

Een extra voordeel ontstaat door nieuwe ontwikkelingen op valutagebied. De gulden wordt gedevalueerd (minder waard ten opzichte van andere geldsoorten) en dit leidt tot een koersstijging van het pond sterling. Juist op dat moment is er een vordering in de Engelse munteenheid en daardoor pakt deze ontwikkeling in het voordeel van "De Zaan" uit.

Toch worden de tijden moeilijker. De verwerking van 22.800 ton bonen, het cijfer van 1936, weet men in de volgende jaren niet te halen. In 1937 noteert men een verwerking van 17.800 ton. Het jaar 1938 brengt, ondanks concurrentie van Engelse en Amerikaanse zijde, een redelijk herstel tot een niveau van 21.800 ton.

Lees verder ...