De Tweede Wereldoorlog

Dan breekt in 1939 de Tweede Wereldoorlog uit. Aanvankelijk is Nederland er nog niet bij betrokken. Maar de strijd tussen Duitsland enerzijds en Engeland, Frankrijk en Polen anderzijds is toch van invloed op de afzetmogelijkheden. De produktie ondervindt enige terugslag, al gaat de aanvoer van cacaobonen vrij normaal door.

De prijs van de bonen loopt flink op, ook die van de boter, het voornaamste eindprodukt. Het is het laatste jaar waarin op normale manier kan worden gewerkt. In 1940 wordt ook Nederland rechtstreeks betrokken bij de wereldbrand, die na vijf jaar een andere wereld zal doen ontstaan.

Op 10 mei 1940 valt Duitsland het neutrale Nederland binnen en overweldigt het in enkele dagen. De aanvoer van bonen valt geheel weg. Het duurt niet lang of het wringbedrijf moet worden stilgelegd. Ook het stomen kan niet meer worden gedaan. Met de bestaande voorraden gaat de produktie van cacaopoeder en vette poeder nog enige maanden door. In de herfst van 1940 valt de grote klap: vordering van 3.200 ton cacaobonen door de Duitsers. Deze voorraad verdwijnt over de oostgrens. Om het bedrijf gaande te houden wordt begonnen met de fabricage van koffie-surrogaat, cacaomelk­poeder en anijsmelkpoeder.



Financieel wikkelen de Duitsers alles "netjes" af, waardoor het jaar met een grote winst wordt afgesloten. Het dividend bedraagt 100%. Het geplaatste kapitaal neemt toe tot f 500.000,-. Van de mogelijkheid aan de Bijenkorfstraat acht woonhuizen aan te kopen wordt met graagte gebruik gemaakt.

Hoewel de produktie van cacaoboter geheel stilligt, is er ook in 1941, 1942 en 1943 nog activiteit. De Nederlandse distributie-organisatie schakelt "De Zaan" in bij de produktie en distributie van cacaopoeder met suiker. Dat gaat door tot het najaar van 1943. Dan zijn alle voorraden cacaokoek en -poeder op. Midden in deze donkere periode overlijdt de heer J. Huysman, 81 jaar oud. Meer dan iemand anders mag hij worden beschouwd als de man die "De Zaan" overeind heeft gehouden en uiteindelijk tot bloei heeft zien komen.

Het kapitaal van de vennootschap wordt verdubbeld en op f 1 miljoen gebracht. De financiering van nieuwe aankopen aan de Bijenkorfstraat levert geen problemen op.

In 1944 is er bijna niets meer te doen. Er wordt all een nog een kinderdrankpoeder (cacaomelkpoeder) in distributie gebracht. De fabriek wordt stilgelegd. De werknemers krijgen een wachtgelduitkering. Uit de "cacaopot" wordt f 218.000,- uitbetaald.

Het nog overgebleven personeel zorgt zo goed mogelijk voor het onderhoud van de machines, die men ooit weer hoopt te kunnen gebruiken voor het doel waarvoor zij zijn aangeschaft.

Op 5 mei 1945 klinken de bevrijdingsklokken, een onvergetelijke zonnige zaterdag. Overal wapperen de vlaggen. Vijf verschrikkelijke jaren zijn voorbij. Het bedrijf heeft zich redelijk staande weten te houden. Maar groot is de verslagenheid a1s na enige tijd bekend wordt, dat heer B. Turksma, vertaler en correspondent, in Duitsland is omgebracht.

Lees verder ...