De vijftiger jaren

Het Surinaamse plan krijgt in 1950 vastere vorm door de oprichting van "Octo". De vooruitzichten zijn evenwel niet best, zo meent de directie. In november is de feestelijke opening van het nieuwe kantoor. Hierbij wordt een borstbeeld van J. Huysman (1860-1942) onthuld. Kunstenaar J.F. Doeve penseelt een fraaie wandschildering.

Voor het eerst is er een aankoop van panden aan de Koogse zijde van het fabriekscomplex. De woonhuizen Stationsstraat 74 en 76 worden aangekocht. De nieuwe Raffi wordt afgebouwd en 1950 is derhalve een waardig jaar in de geschiedenis van de expanderende onderneming.

Hoezeer de oorlog van invloed is geweest op de cacaobranche blijkt uit het verwerkingscijfer van 11.778 ton bonen in 1951. Dat is nauwelijks de helft van het cijfer van 1938. Het wringbedrijf ligt grotendeels stil omdat dit niet lonend is. De vraag is echter groot, waardoor de prijzen oplopen. Boter brengt f 7,- per kg op, poeder f 3,- per kg.


Het 40-jarig bestaan van de N.V. gaat gepaard met een groot feest in Krasnapolsky te Amsterdam. Het personeel biedt een gebrandschilderd raam aan voor het nieuwe kantoor.

Hoewel de oorlogsdreiging (Korea) de vooruitzichten voor een op overzeese importen gericht bedrijf als "De Zaan" in ongunstige zin lijken te belnvloeden, blijft het bedrijf voortgaan met moderniseringen en verbeteringen.
Aan de Bijenkorfstraat - woonhuis nr. 2 is daar ook aangekocht - komen nieuwe kleed- en douchelokalen voor het personeel. Men bouwt een tankgebouw voor boteropslag, alsmede een voorreiniging.

De garage verrijst. In een plaatijzeren loods wordt een "korrellijn" geinstalleerd en korte ti jd later is Cacaofabriek "De Zaan" fabrikant van chocoladekorrels.

Het aantal medewerkers neemt toe tot 221 (per 31 december 1951). De omzet bedraagt f 45,5 miljoen en de winst bereikt het cijfer van f 1 miljoen.

In 1952 doet zich een economische depressie voor. De theobromineprijzen zakken van f 42,- tot f 16,- per kg. Daardoor kan men de schillen van de wringers vrijwel niet meer verkopen voor de produktie van deze theobromine. Het gevolg daarvan is dat boterproduktie op wringbasis bijna niet meer mogelijk is. Geprobeerd wordt de schillen te vermalen tot wringpoeder. Dat levert aanvankelijk problemen op. Er zijn veel branden. De brandweer treedt meermalen handelend op, geholpen door een detectiesysteem en een blussysteem met koolzuur.

Het nieuwe was- en kleedlokaal wordt 11 oktober 1952 in gebruik genomen. Hierin zijn ook ondergebracht een portiersloge, een E.H.B.O.-ruimte en een kantine voor dames. De heren hebben hun onderkomen op de eerste etage van de Stal.

Door de internationale situatie stijgen de prijzen van de grondstoffen. Bovendien weert de concurrentie uit Engeland, Brazilie en Westafrikaanse oorsprongslanden zich geducht. Over het eerste halfjaar valt het bedrijfsresultaat nog mee, maar het tweede halfjaar van 1952 is ronduit slecht.

Het daaropvolgende jaar gaat het belangrijk beter.Vanuit de wens om het assortiment te verbreden, wordt besloten hagelslag op de markt te brengen. De afdeling Binnenlandse Verkoop brengt het nieuwe produkt "Zaanhagel" op de markt. Het veelhoekige doosje (inhoud 150 gram) is een fraai ontwerp van Tom de Heus.

Het bedrijf biedt 270 mensen werk, waarvan 50 in de eigen Technische Dienst. Op kantoor zijn ruimteproblemen. Door aankopen in de naaste omgeving worden mogelijkheden voor verdere expansie geschapen. Aangekocht worden de voormalige havermoutfabriek "De Grootvorst" aan de Lagedijk te Zaandijk, 10 percelen aan de Bijenkorfstraat, Guisweg en 2e Guiswegdwarsstraat.

De poederproduktie neemt een steeds belangrijkere plaats in. Er wordt veel uitgevoerd naar de Verenigde Staten (o.a. zwarte poeder).
Het ziet er naar uit dat een verdere uitbreiding van de produktie noodzakelijk is om aan de vraag naar de kwaliteitsprodukten te kunnen voldoen. Er komt een perspectieftekening van een nieuwe fabriek aan de Bijenkorfstraat ter tafel. Het duurt niet lang of de bouwwerkzaamheden nemen een aanvang. In 1954 is een deel al klaar.

Maar er gebeurt meer in dat jaar: de bouw van een hoog- laagspanningsgebouw met daarboven een tekenkamer en een kantoor Technische Dienst, en het zetten van een opbouw op de Stal voor de droge poedermalerij.

Guisweg 79 wordt aangekocht, evenals de buitenplaats "Woestduin" voor de heer H.J.R. Huysman. Een heel belangrijke ontwikkeling is de samenwerking met Gill & Duffus door middel van aandelenruil. W. Huysman zal daarbij een zetel krijgen in de Board of Directors van het Engelse concern. Hij wordt tevens - na een statutenwijziging president-directeur van "zijn" bedrijf.

De bezetting van het produktie-apparaat is hoog en mede daardoor kan een winst van ruim f 1 mil­joen worden genoteerd. De omzet is bijna f 65 miljoen.

In 1955 heeft de aande aandelenruil met Gill & Duffus plaats. Cacaofabriek "De Zaan" verwerft een belang van 9% in het Engelse bedrijf, de Engelsen nemen voor 33% deel in het kapitaal van "De Zaan".

De heren D.M. Bus en H.J.R. Huysman reizen naar de Verenigde Staten voor het onderzoeken van verdere afzetmogelijkheden voor cacaopoeder. Na de oorlog is steeds meer poeder naar dat land verscheept, hetgeen mede te danken is aan eigen agenten. Uit het reisverslag van de twee directieleden blijkt dat men in de U.S.A. veel belangstelling toont voor de produktcontrole gedurende dag en nacht in het eigen laboratorium van De Zaan.

De resultaten ondervinden de nadelige invloed van hoge grondstofprijzen en slechte oogsten in Afrika, waardoor cacaoboter duur is.

De verkoop van poeder neemt voortdurend toe. Daarom stapt de directie in 1956 af van het plan de in aanbouw zijnde fabriek uit te rusten met wringers. Er komen twee horizontale 12-pots persen van Carle & Montenari, die bijdragen tot de hoge kwaliteit van de geproduceerde poeders. Een probleem dat sterk de aandacht vraagt, is dat van verscheidene (kleine) branden in de poedermalerij.
In "de Grootvorst" wordt de nieuwe brekerij ondergebracht, vanaf dat moment bekend als de "Wilhelmina II".

Het personeelsbestand passeert het aantal van 300, de groei gaat door. Dat het bedrijf nog altijd een typisch familiebedrijf is blijkt uit de gratificatie (een weekloon) die wordt uitgekeerd bij het huwelijk van directeur H.J.R. Huysman.

President-directeur W. Huysman denkt met enige weemoed terug aan de tijd dat het aantal medewerkers kleiner was. "Nu is de organisatie zo groot dat ik minder contact met de mensen heb".

Nieuwe medewerkers roemen in het personeelsorgaan de persoonlijke sfeer in het bedrijf, de prettige omgang met chefs, de goede betaling en de sociale zorg. Voor het lagere fabriekspersoneel komt een winstregeling tot stand. De eerste uitkering bedraagt 3% + 1/100e deel van het winstaandeel per dienstjaar,

Op het dak van de nieuwe fabriek komt in grote letters "Cacao De Zaan" te staan. Van het onroerend goed wordt de Wilhelmina I te Zaandam verkocht, opbrengst f 150.000,-. Aangekocht worden de percelen "De Ster" aan de Stationsstraat, Wilhelminastraat 36 en Stationsstraat 38 en 40 (voor het toekomstige Lab) . In 1957 koopt men ook Stationsstraat 44 en 46.

Om voorbereid te zijn op de mogelijke toepassing van vervangende vetten voor cacaoboter (substituten) wordt opgericht de N.V. Twincon. De proeffabrirk, geprojecteerd op de plaats van gebouw "De Ster", vergt een investering van f 1,6 mijoen.

De deelneming in de onderneming "Octo" in Suriname verdwijnt uit de boeken. Ondanks tevredenstellende en de uitkomsten achten de deelnemers de toekomstmogelijkheden toch te onzeker om er mee door te gaan.

Met de verkoop van "Zaanhagel" loopt het niet slecht. Wekelijks wordt 4 ton afgezet. Drie inpaksters en twee produktiemensen kunnen dit verzorgen.

Een opmerkelijke uitbreiding van het bezit is de aankoop van de koekfabriek van Van Delft aan de Hoogstraat 54-56 te Koog. Het is de bedoeling hier een boterkoelafdeling en laboratorium te huisvesten. Uiteindelijk komt er alleen een gedeelte van het Lab.

De samenwerking met Gill & Duffus wordt in 1958 inniger op het gebied van het onderzoek naar cacaobotersubstituten. Voor de fabriek van N.V. Twincon gaat de eerste paal de grond in. Er zijn enige moeilijkheden met patenten ten behoeve van de Twincon.

Aan de Hoogstraat komen nog 4 panden in het bezit van het bedrijf. De aankopen zijn verantwoord met het oog op de toekomstplannen. De winst is f 1,5 miljoen bij een omzet van ruim f 76 miljoen. Toch spreekt de directie voorzichtig van "een moeilijk jaar voor de cacaoindustrie". Men heeft veel last, zeker in 1959, van scherpe concurrentie. Italie beschermt de eigen markt. Brazilie manipuleert met de prijzen van cacaobonen.

De aandacht voor "kwaliteit" blijft hoog in het vaandel staan. Dat blijkt uit de uitbreiding van het Laboratorium. Hierdoor krijgt - naast kwaliteitscontrole en applicatie - de research duidelijk gestalte. Ook bedrijfshygiene krijgt veel aandacht.

Lees verder ...