Een echte cacaofabriek

In de fabriek volgen de chefs elkaar op. Daaraan komt pas een einde in 1921 met de aanstelling van Jan Mulder, een echte "cacaovakman". Deze levert een belangrijke bijdrage tot verbetering van de kwaliteit en het rendement. Dat komt tot uiting in het financiele resultaat over 1922. Op de oude verliezen wordt langzaam ingelopen.

Om de boterproduktie op te voeren wordt overgegaan tot uitbreiding van het aantal persen. De cacaoboter krijgt de naam "Astra" en begint bekendheid te krijgen. De cacaopoeder wordt door afnemers als "goed" beoordeeld.


Burgemeester Van Gelderen opent de Smidslaan die opnieuw is ingericht

De heer D.M. Bus treedt als "eerste medewerker" in dienst. In de fabriek werken 10 mensen tegen een gemiddeld loon (voor een volwassen arbeider) van ongeveer f 25,- per week. Enige meisjes doen het inpakwerk. Een belangrijke maatregel om de produktie op te voeren is de overgang van dagdienst naar een drieploegendienst. Dat is het duidelijkste bewijs dat "De Zaan" de moeilijkste periode achter de rug heeft.

Het kantoor bevindt zich aan de Lagedijk 110. Hier zetelen en de heren W. Huysman (directeur), D.M. Bus, een boekhouder, een reiziger en een jongste bediende. Het fabriekscomplex ondergaat jaren enige uitbreiding. Naast "de Stal" (koetshuis van Jan Huysman) komt een houten pakhuis.

Het kost weinig hoofdbrekens de boterproduktie van ongeveer 9 ton per week af te zetten. Het jaar 1923 is een succesjaar. Cacaomakelaar Lentink pousseert het merk "Astra" op de beurs te Amsterdam. De produktie gaat naar 20 ton per week, bij een verwerkingscapaciteit van 2.700 ton bonen per jaar.

De eerste aanzet tot een nieuwe bedrijfspolitiek is de vermindering van de chocoladeproduktie. In 1924 zet men deze geheel stop. De winst komt van de cacaoboter. De poeder, verpakt in fraaie blikken doosjes, levert geen bijdrage tot het resultaat. In trommels is prijs f 0,80 per kg en in zakken f 0,50 a f 0,70 per kg. Cacaoboter is de winstmaker. Er gaat veel naar het buitenland, eerst via Neder1andse exporteurs, later ook rechtstreeks. Vermoedelijk was Gill & Duffus een van de eerste buitenlandse afnemers.

Als technische man treedt de heer F.W. Doehring in dienst (1924). Ten oosten van "de Stal" verrijst een plaatijzeren loods.



Om aan de toenemende vraag naar boter te kunnen voldoen ondergaat het machinepark regelmatig uitbreiding. De heer D.M. Bus boekt zijn eerste exportorder voor boter (Danzig). Het is het jaar 1925. De capaciteit gaat naar 50 ton per week. De boter gaat in balen van 100 kg (10 broden a 10 kg) grif de deur uit.

Architect Kwist maakt een plan tot uitbreiding van de fabriek. Olieslagerij "Wilhelmina" wordt stilgelegd. "De Zaan" neemt het personeel over. "Van verlies is geen sprake meer" schrijft R. Dieters in de notulen van een vergadering. "Het apparaat is volledfg bezet en Bus heeft steeds meer boter nodig". Dieters is per 1 mei 1925 in dienst gekomen als boekhouder. Hij registreert vrijwel uitsluitend gunstige cijfers. De produktie van boter en poeder stijgt voortdurend.

Het koetshuis krijgt in 1926 een andere bestemming. De ruimte is nodig voor de boterkoelafdeling (boterkelder), voor de boterfilterinstallatie en de bonenbrekerij.

De poedermalerij krijgt een opknapbeurt door het aanbrengen van betere builen (cylindervormige zeefmachines). Voor de expansie is geld nodig en dat leidt tot verdubbeling van het aandelenkapitaal van f 100.000,- tot f 200.000,-. Het bedrijf past zijn naam aan de voornaamste activiteit aan en heet voortaan N.V. Cacaofabriek De Zaan.

In 1926 stagneert de verkoop. Aan 20 mensen wordt ontslag aangezegd. De opzegtermijn is een week zodat aanpassing aan een veranderde marktsituatie op korte termijn mogelijk is.

Het blijkt een korte inzinking te zijn en op het complex blijft men bouwen. In november 1927 komt de eerste uitbreiding van de fabriek tot stand. De poedermalerij kan nu behoorlijk worden ingericht met een "moderne poedermaalinstallatie". De fabriek wordt voorzien van een liftschacht voor verticaal transport, vermoedelijk van koeken.

Het lukt aan de Wilhelminastraat twee woonhuizen aan te kopen. Hierin worden ondergebracht een laboratorium en het kantoor van chef J. Mulder, wiens kantoor tot dan in de Stal was gehuisvest.
Ook voor dit alles is geld nodig. Het geplaatste kapitaal gaat naar f168.000,-

In 1928 wordt het gehele maatschappelijke kapitaal van f 200.000,- volgestort. De groei van het bedrijf gaat harder. De moeilijke beginjaren liggen in een ver verleden. De aanschaf van de eerste koolzuurkoelmachine geeft evenwel veel stagnatie en ergernis, maar deze problemen worden overwonnen.

De directie koopt de stilgelegde oliefabriek "Wilhelmina" en richt deze in voor het reinigen en breken van cacaobonen. Er zijn nog meer aankopen. Vier woningen langs de Bagijnesloot worden ingericht als schaftlokaal en voor het toenemend aantal personeelsleden (75 man in de fabriek).

Van Jan Huysman, wiens vrouw is overleden, worden aangekocht het woonhuis Lagedijk 112, het kantoor Lagedijk 110 en de molen "d'Oranjeboom" op de Hemmes. Het loon van een eerste brander ligt dan op f 33,- per week, een eerste perser verdient f 30,-. N.V. Cacaofabriek "De Zaan" verwerkt in 1928 in totaal 6000 ton bonen.

Het jaar 1929 brengt goede bedrijfsresultaten. Het dividend is 20%. Maar in het jaarverslag wordt al iets merkbaar van de naderende moeilijke crisisjaren: "De cacaoboterprijzen, die tot 1929 f2,- per kg of meer bedroegen, gaan dalen". Maar het bedrijf expandeert nog. Aan de Bijenkorfstraat worden vier woningen als "bergruimte" aan het bezit toegevoegd. De directie "springt over de Bagijnensloot" door aankoop van een stuk land.

Een nieuw ketelhuis komt in 1930 gereed, alsmede een smederij. Pers 7 komt in gebruik. Het houten pakhuis gaat dienst doen als onderkomen voor een hogedrukpompinstallatie voor persen. In het pand "Wilhemina" wordt de derde breek- en reinigingsmachine ondergebracht, waardoor men daar per week 150 ton bonen kan verwerken. Daar is men nog niet helemaal aan toe, al is men er met 6300 ton niet ver vanaf. De jaaromzet (boter en poeder) komt op f 6 miljoen.

Lees verder ...

Reactie
De heer Huisman had zo zijn bronnen,en kocht net voor de oorlog de gehele bijenkorfstraat op voor weing geld,wat tot gevolg had dat een gezellige buurt uit elkaar gehaald werd. Jammer maar voor de werkgelegenheid na de oorlog wel goed bekeken. W.v.Enkhuizen