In Amerikaanse handen

Een van de meest ingrijpende gebeurtenissen uit de geschiedenis van "De Zaan" is het beeindigen van de samenwerking met Gill & Duffes (Engeland) in 1964. Ook de overneming van alle aandelen van de vennootschap door het Amerikaanse concern W.R. Grace & Co. Deze onderneming bezit ook reeds Van Houten te Weesp.

Achtergronden van de overdracht van de onderneming aan Grace is de vrees van president-directeur (en groot-aandeelhouder) W. Huysman, dat de cacao-industrie voor moeilijke jaren staat. Spreiding van belangen zal grote bedragen vergen. Daarnaast zal naar verwachting de concurrentie vanuit de oorsprongslanden toenemen en zullen wellicht substituten de positie van cacaoboter op de wereldmarkt bedreigen.

Het "wapen" waarmee "De Zaan" zich tegen de toenemende concurrentie wit en zal verweren heet, zoals dat altijd al het geval is: kwaliteit. De nieuwe president-directeur H.J.R. Huysman benadrukt dat meerdere malen. De heer W. Huysman neemt afscheid van de onderneming op welker ontwikkeling hij gedurende 44 jaren een belangrijk stempel heeft gedrukt.

De nieuwe eigenaar, W.R. Grace & Co. uit New York, benoemt een oud-Zaankanter tot president­commissaris: J. van Delft, directeur van Van Houten Weesp en eens de eigenaar van het complex waarin nu Raak is ondergebracht.

Bij dochterbedrijf Zaan Spray te Nunspeet komt een "spray-toren" in gebruik voor de vervaardiging van eipoeder.

Ook op het eigen "erf" gebeurt weer het nodige, zoals de ingebruikneming van een afvul- en koel­installatie voor 10 kg broden, een automatisering van de glasverpakkingslijn voor cacaopoeder, vergroting van de korrelafdeling in het pand te Wormerveer. Drankenindustrie Raak start een notenafdeling (pinda's).



De bedrijfsbrandweer verlaat het oude plaatijze­ren onderkomen en betrekt een nieuwe en ruime kazerne.

Het belang van de afdeling "kleinverpakking" blijkt uit de produktiecijfers van 1964: 1200 ton in 100 grams verpakking, 350 ton in 200 grams verpakking, 150 ton in andere kleinverpakkingen.

Grace bundelt in 1965 de belangen in de cacaosector in een Chocolate and Confectionery Division onder leiding van de heer L.R. Cook. Hierin zijn ook de Nederlandse dochters Cacao De Zaan en Van Houten ondergebracht.

Het Amerikaanse concern besluit tot een samenvoeging van de produktie van beide bedrijven. De grote vraag is: waar wordt de verwerking van cacaobonen geconcentreerd. "De Zaan" met ruim 35.000 ton per jaar lijkt betere papieren te hebben dan Van Houten (ruim 10.000 ton). De beslissing valt dan ook ten gunste van "De Zaan" uit.

Van Houten houdt de verkoop van het "eigen" produkt zelf in handen. Apparatuur van Van Houten wordt overgebracht naar Koog-Zaandijk. Wie betrokken is bij produktie­werkzaamheden voor het uit Weesp afkomstige bedrijf dient schriftelijk geheimhouding te beloven inzake de toegepaste receptuur. Tijdens produktie voor Van Houten is de toegang tot de branderij voor "buitenstaanders" gesloten.

De verwerkte hoeveelheid bonen stijgt door de overname van de produktie van Van Houten fors en komt in 1966 op 45.000 ton. Het aantal medewerkers is thans 563. De omzet beloopt f 82 miljoen. De samenwerking met de mensen van Van Houten is nog niet optimaal. Zaankanters en Weespenaren moeten aan elkaar wennen. Opvallend is de scherpe controle door "Van Houten" op de onder haar receptuur door "De Zaan" vervaardigde produkten.

Bij de "Zaan Spray" in Nunspeet gaat het naar wens. De weekproduktie beloopt 60-70 ton eiprodukten (grondstoffen voor verdere verwerking in voedingsmiddelen) per week. Ook Raak doet het goed en neemt steeds meer ruimte in beslag. In het pand "Zaanstroom" te Wormerveer komt in 1966 een nieuwe ontwikkeling op gang: de produktie van instantpoeder. "Zaanhagel", de chocoladekorrel, wordt verpakt in een goedkopere verpakking, waardoor men beter in staat is het concurrerend aan te bieden.

Het aantrekken van goed personeel begint problemen op te leveren. De arbeidsmarkt is gespannen. Er is veel verloop. Met interne opleidingen wor­den het vakmanschap en de kundigheid van de mensen vergroot. De "leefbaarheid" in het bedrijf krijgt veel aandacht: goede en schone kleedkamers, waslokalen, kantine, verbetering van werkomstandigheden.

Op 2 januari 1967 start de actie "Schoon schip". Het doel daarvan is te voldoen aan de hoogste eisen op het gebied van bedrijfshygiene die aan een levensmiddelenindustrie gesteld mogen worden. Als gevolg van de actie besluit men de poederfabriek zodanig af te sluiten, dat deze alleen toegankelijk is via een "hygienische sluis". Een door de mensen als onplezierig ervaren maatregel wordt afgeschaft. Het betreft de klok, die bij de uitgang aanwijst welk personeelslid zich aan een visitatie moet onderwerpen als onderzoek naar mogelijke diefstal. Sedert de oorlog is dit zo gebeurd, maar het wordt steeds meer als een onsympathieke werkwijze beschouwd.

Cacao De Zaan richt zich steeds meer op de industriele afnemers. Een voorbeeld daarvan is de introductie van een nieuw type poeder voor de zuivelindustrie "Mel-O-Zaan". De omzet van 1967 overschrijdt met f 98,9 miljoen nog net niet de mijlpaal van f 100 miljoen. Daar komt men in 1968 al ver boven met f 135 miljoen. De verwerking neemt toe tot 48.000 ton.

President-directeur D.M. Bus neemt 19 april 1968 afscheid. Zijn opvolger is B.H.A. Schmeink, sedert 1964 commercieel directeur.



Lees verder ...