Op 1 februari 1994 schreef Luc Ooms een brief aan "De Woosnap" waarin hij toelicht waarom de Zaandijkersluis weer opengesteld moet worden.
Zaandijk, 1 februari 1994.
Via "De Woosnap" wil ondergetekende hieronder enige argumenten doorgeven met de hoop, dat deze publikatie kan bijdragen tot een besluitvorming, die zal leiden tot herstel en heropening van "de Zaandijkersluis".
Deze sluis, een van de oudste bewaard gebleven schutsluizen in Zaandijk, werd gebouwd in 1610 geheel van hout en in 1727 volledig vernieuwd in steen.
Van dit laatste feit treffen we in de sluis een gedenksteen aan, die voorkomt op de Provinciale Monumentenlijst.
De sluis zelf is op geen enkele monumentenlijst opgenomen. In maart 1923 legden de Gebr. Husslage de gehele sluiskolk droog voor reparaties en voorzieningen voor de som van 1.888 gulden. Daarna lieten de Gebr. Vredenduin drie nieuwe sluisdeuren maken en passend ophangen voor 1336 gulden, terwijl de Societeit der IJzersmeden, gevestigd aan het Hazepad (directeur C. Honig Cz.) en Gebr. Husslage samen, onder de sluisbrug een opzetinstallatie aanbrachten om de brug draaibaar te maken voor 1.1280 gulden. In 1921 werden de steigers aan de oostkant van de sluis aangebracht, door de fa. P. Wakker uit Wormerveer, voor 1.1997 gulden. In 1838 vond er een restauratie plaats en dit gebeurde nogmaals, ruim honderd jaar later, op grondige wijze in 1959.
Mijn argumenten voor herstel van de sluis zijn:
- Behoud van een functioneel monument. Hiermee bedoel ik dat de sluis gerestaureerd zal kunnen functioneren in een staat zoals die vroeger was (dat mag zo zijn net als bijvoorbeeld honderd of meer jaren geleden) en geen aanpassingen zal behoeven zoals men bij veel monumenten ziet.
- Behoud van een monument op een unieke lokatie, nl. aansluitend op de Gortershoek en tegenover de Zaanse Schans. Verder verbindt deze waterweg oud met nieuw. Daartoe was er bij de bouw van het gemeentehuis een steiger aangelegd, vanwaar de bruidsparen de vaardigheid van de huwelijksboot direct konden uitproberen door o.a. fotoreportages te kunnen maken op de Zaanse Schans.
- Heropening betekent: een stuk recreatieve- en meerwaarde voor de wijk.
- Behoud van het vaarwater langs het, in oude stijl, gerealiseerde 'wijkje' de Domineestuin.
- Ondersteuning van de architectuur van het nieuw gebouwde "Rooswijk 1300", waar de architect aanvankelijk ook is uitgegaan van open vaarwater met bruggen, die een doorvaarthoogte hebben van 1.70m., niet alleen voor boten, doch tevens voor schaatsers.
- Doorstroming en intrek van vis zoals glasaal. Ecologisch is zo'n, altijd wel iets lekkende, sluisdeur van groot belang voor het viswater.
- De mogelijkheid om boten te laten uitwijken naar groot water (de Zaan).
Achter het streven voor herstel van de sluis staan o.a. de Stichting Zaans Schoon, de Stichting Domineestuin, de vereniging tot Behoud van Monumenten van Bedrijf en Techniek Zaanstreek en de Belangenvereniging Rooswijk i.o.
Zal er een uniek (te herstellen) monument worden weggesaneerd, voor relatief weinig geld (125.000 gulden)? Een plek waar bijna 400 jaar de mogelijkheid bestond tot schutten vanuit de Sluissloot naar de Zaan! Of wordt er gehoor gegeven aan het "in stand houden van de karakteristieken van dit bijzondere gebied en zo mogelijk een versterking daarvan?"; zoals gevraagd werd in de redevoering van de heer Ron Sman, gehouden in het kader van de hoorzitting over de toekomst van de Zaanstreek?
Toezegging tot herstel van de Zaandijkersluis zal een welkom geschenk zijn bij de viering van "Zaandijk 500 jaar" in september 1994.
Luc Ooms,
Dr. J.J. van der Horststraat 36, 1544 XD Zaandijk.
Tel.: 075-286450 of 075-283541.