Even kapitein van de Sluis

De kleine vierkante ruimte is simpel ingericht met een tafeltje, stoelen, wat kasten en een koelkast. "Je hebt hier een uniek uitzicht over de Klaverpolder", zegt Rijken terwijl hij wijst naar de ramen rondom waarvan op dat moment de luiken helaas gesloten zijn. "Dat verveelt nooit!"

De Zaandijker Sluis was vanaf de jaren '70 afgesloten met een damwand. Ooit ontstonden er bij de gemeente Zaanstad zelfs plannen om de sloot aldaar dicht te gooien. Maar de Zaandijkse gemeenschap stak daar een stokje voor.

Bord
Bij de heropening van de Zaandijker Sluis in augustus 1996 (vanaf dat moment trouwens omgedoopt in de Gerrit Jan Honigsluis) hing een bord boven de sluis waarop in onvervalst Zaans stond: Nou skepe deur 't sloisie draive, ken Zaandaik Zaandaik weer blaive.

Een Zaans dorp zonder sluis dat kon niet. Luc Ooms nam begin jaren negentig het initiatief om de Zaandijker Sluis in al haar glorie te herstellen. Voor hij het wist kreeg hij de steun van een groep dorpsgenoten. Er werd begonnen aan het opknappen van het sluiswachtershuisje. Ongeveer tegelijkertijd liet de gemeente Zaanstad (in verband met het 500-jarig bestaan van Zaandijk in 1994) een bank plaatsen bij dit huisje. Gezeten op deze bank kunnen de liefhebbers genieten van een weids uitzicht op de Zaan, een deel van de Zaanse Schans en het Zaanse landschap.

"Ons idee om de sluis in het weekend en op feestdagen door een groepje vrijwilligers te laten bedienen sloot destijds mooi aan bij de opzet van waterschap Het Lange Rond, de eigenaar van de sluis, om de recreatie te bevorderen", vertellen Duijvis en Rijken.

De aanvankelijke scepsis bij de gemeente en het waterschap. bestond ten aanzien van plannen, is inmiddels omgeslagen in enthousiasme."

Sociaal trefpunt
Onder de Stichting Vrienden van de Zaandijker Sluis valt het gilde van de sluiswachters. In totaal 24 Zaandijkers bedienen bij toerbeurt op een zater- of zondag (en feestdagen) de sluis. Gemiddeld draait iedere sluiswachter 2 1/2 dag per seizoen.
Het enthousiasme is net zo groot als in het begin. Het is gewoon leuk om te doen, ongeacht het weer. Als het zonnetje schijnt heb je zoveel aanloop en komen er zoveel bootjes door de sluis, de tijd vliegt voorbij. Zo'n sluis is echt een sociaal trefpunt. Er komen ook vaak toeristen langs. Die vinden het prachtig", vertelt Rijken. "Mocht het weer tegenzitten, dan komen er natuurlijk minder bootjes langs. Maar er zijn genoeg sluiswachters die dat helemaal niet erg vinden. Die zitten te lezen of gewoon te genieten van de stilte en het uitzicht."

Ook de brug open
"Dit werk houdt wat in, dat is het ook. Je bent kapitein van de sluis. Je moet niet alleen de sluis openzetten maar bij hoge bootjes ook de brug", vertelt Rijken door. De sluis ligt op een populaire vaarroute, zo blijkt. uit het aantal bootjes dat inmiddels geschut is. Het eerste seizoen in 1996, dat slechts enkele weken duurde, voeren een kleine tweehonderd bootjes door de sluis. Het jaar daarna kwamen er tussen april en september 1008 bootjes (!) langs. Het waterschap vindt het prachtig, vooral ook omdat er nu ervaren sluiswachters in de buurt van de sluis wonen. Er wordt zo nu en dan zelfs op werkdagen een beroep op ons gedaan."

Goed voorbeeld doet volgen ...
Gezien het succes van het vrijwillig bedienen van de G.J. Honigsluis in hun eigen dorp, hebben de Zaandijkse enthousiastelingen nu het oog laten vallen op de Mallegatsluis in Zaandam. Deze sluis in de Mallegatsloot wordt op doordeweekse dagen bediend door het waterschap Het Lange Rond, maar blijft in het weekeinde gesloten. Reeds in de voorbereiding merkten de mannen van de Stichting Vrienden Zaandijker Sluis dat er bij omwonenden van de sluis genoeg animo is om de sluis in het weekend te bedienen. "Er hebben zich al twaalf buurtbewoners aangemeld. Eigenlijk moet je een groep van minimaal twintig man hebben, maar volgens ons halen we dat aantal wel." In juni start een proefperiode van twee maanden. In het begin zuIlen de weekend-sluiswachters in spé worden bijgestaan door hun ervaren collega's uit Zaandijk. Als de proef lukt en ze gaan daar echt draaien, dan zullen ze op den duur een zelfstandige organisatie opzetten."

Podium op een dekschuit
Het tweede Zaandijker Sluisfestival (bij de Gerrit Jan Honigsluis) vindt dit jaar plaats op zaterdag 6 juni. Dan is het nieuwe relatiegeschenk voor het eerst te koop: een drinkbeker met daarop de sluis afgebeeld. Tussen 14.00 en 17.00 uur treden er verschillende bands en artiesten op vanaf een 'bijzonder podium: een dekschuit die afgemeerd ligt in de sluis.

Noordhollands weekblad 7 mei 1998