zaandijk

Jubileumfeest 400 jaar Zaandijk

Thans wordt het feit herdacht dat voor een viertal eeuwen het eerste huis van Zaandijk werd gesticht, een feit dat op zich zelven zeer bijzonder is, want weinig gemeenten in ons vaderland zullen zo precies een datum kunnen aanwijzen, die met de stichting in verband staat.

En al moge men beweren, dat, wanneer de tegenwoordige toestand meer welvarend was, ook deze gedachtenisviering meer reden van bestaan zou hebben en de deelneming nog algemener en krachtiger dan nu reeds het geval is, zo is het ons toch aangenaam te kunnen zeggen, dat ons Historisch feest zal plaats hebben op een wijze der traditie waardig, dankbaar als de nazaat is voor het bloeiend en schoon verleden van onze geboorte- en woonplaats, als een hulde aan ons krachtig en energiek voorgeslacht.

Eén erepoort en twee voor de historische optocht verklede kinderen (foto’s GAZ).

Het 400-jarig bestaan werd op grootscheepse wijze gevierd tijdens de feestweek 15 t/m 22 september 1894. Onder het 16 (!) koppige hoofdbestuur werden er 8 commissies aangesteld die zich resp. bezighielden met: optocht, versiering, volksspelen, kinderfeest, muziek, kermis, avondfeest en feestliederen. Alleen deze laatste commissie telde al 9 leden.

In de gemeente werden op de hoek Guisweg – den Weg (huidige Lagedijk) en op den Weg bij het Zonnepad grote erepoorten opgericht. Langs de gehele weg werd tussen de bomen ijzerdraad gespannen om lampionnen aan op te kunnen hangen ter illuminatie.

Glazen tentjachtje, onderdeel van de optocht (afb. GAZ).

Er was een groots opgezet feestprogramma: met op zaterdagavond de aankondiging van de feesten door de heraut van Zaandijk, gezeten op een paard onder trompet- en bazuingeschal, en de opening van de kermis.

Op zondag werd het dorp in alle vroegte (van 07.00 tot 07.30 uur) door klokgelui en kanonschoten wakker gemaakt waarna men vanaf 09.30 de kerkelijke gedachtenis kon bezoeken.

Een greep uit de “Feestwijzer”, het programmaboekje dat ter gelegenheid van de herdenking werd uitgegeven: op het land van gebr. De Jong aan het Guispad werden volksspelen gehouden:

Mannen vermaakten zich met het tobbespel, waterkuipjes op het hoofd dragen en kaarsenhappen,

Jongens van 14-17 jaar hielden zich bezig met kampen op de boegspriet, beun-of bruglopen en ringsteken en jongens van 12 en 13 jaar konden bollenhappen.

Voorts werd voor alle schoolkinderen op 17 september een kindermiddag gehouden met onder meer een optocht en een bezoek aan het kermisterrein.

De Hollandsche kermis op een groot terrein aan de Spoorstraat bij het station, bevatte tientallen attracties, onder meer vélocipèdespel, arena, gymnastiques, Miss Dyana, wassenbeeldenspel, glasblazerij, magneta, photographietenten, hakstallen en andere zaken.

Zaandijks Fanfare Corps
Muziek was er ook genoeg. Onder leiding van Zaandijks Fanfare Corps werd een festival van Noord-Hollandse Harmonie-en Fanfare korpsen gehouden. Onder de 10 deelnemende korpsen waren onder meer harmonie Excelsior te Wormerveer, harmonie Zaanlands Kapel te Koog, harmonie Harmonie te Zaandam en fanfarecorps Oost-Knollendammer Kapel uit Oost-Knollendam.

Na het festival werd in de zomertuin Bredenhof door alle korpsen gezamenlijk de feestmars “Souvenir de Zaandijk “uitgevoerd.

Het Zaandijks Fanfarekorps in 1893 (afb.: GAZ).

De Alkmaarse Schutterij verzorgde een feestconcert in het lokaal “De Zwaan “(het voormalige T.O.C.-gebouw bij de Julianabrug, tegenwoordig hotel Zaandijk), terwijl men daar ook kon genieten van de volksopvoering van het Oratorium Die Schöpfung onder leiding van de bekende J.J.M. Sicking.

Belangwekkend was ook de opvoering van “De Bloem van Zaandijk”, een dramatische schets uit 1793 en 1794, geschreven door G. J. Honig en C. v.d. Zeyde.

Enkele spelers van “De Bloem van Zaandijk”
Optocht bij watermolen “Het Leven” (afb.: GAZ)

Feestelijke optocht

Klapstuk van de feestelijkheden was de grote historische optocht over de geschiedenis van de gemeente. Er werkten honderden Zaandijkers aan mee. Ze hadden zich verkleed als onder meer boogschutters, speerknechten, schildknechten, Spaanse krijgslieden en Zaanse vrijbuiters, vissers en fabrikanten. Er liep een heel namaak-detachement van het gewapend Burgergenootschap mee, een bataljon van de Landstorm, gewapend met pieken en versierd met oranje kokarde en palmtakken, voorts waren er deputaties van verenigingen en corporaties uit die tijd zoals Moeders Liefdadigheid, Vereniging tot Ondersteuning van Herstellende Kranken, toneelvereniging Denken Doet Spreken, Vereniging ter bevordering van Getrouw Schoolbezoek, timmerlieden-vereniging Ons Nuttig Streven en Werkmansondersteuning. Trijntje Roosdorp stelde de dorpsmaagd voor, Cornelis Börnemann speelde de rol van Heynric Pietersz., de stichter van Zaandijk.

Vuurwerk
De feestweek werd 22 september afgesloten met ring- en admiraalzeilen op het Zaandijker Wijd, een groot feestdiner (prijs f 2,50 per couvert) in De Zwaan en tenslotte vuurwerk op het terrein bij het Guispad.