zaandijk

De ontwikkeling van Zaandijk

Zoover het mij mogelijk was en uit oude kaarten kon worden waargenomen, is de gemeente Zaandijk vermoedelijk gedurende een, kleine 100 jaar, in haarzelfde grootte gebleven, een enkele verspreidliggende woning werd vernieuwd of nieuw gebouwd, maar van eenige uitbreiding en beteekenis kan niet worden gesproken voor de jaren 1885-1886. In die jaren werd de voormalige tuin van den heer Honig verkaveld en binnen enkele jaren vol gebouwd; noemde men het pad in het begin Hoedepad, later werd het Tuinpad genaamd en nu heet het Tuinstraat.

Het artikel is geschreven door R. Kwist, Gemeente-Opzichter, en geplaatst in De Zaanlander van woensdag 8 maart 1939.

Was deze uitbreiding van geringen omvang, het begin was er en spoedig zou blijken dat in, de volgende jaren ook op andere plaatsen de behoefte tot aanbouw van woningen zich deed gevoelen.

In de jaren 1889-1890, werd een aanvang gemaakt met het verkavelen van den tuin van den heer C. Schipper en ontstond na eenige jaren de Beukenlaan; deze uitleg was al iets ruimer dan aan het Tuinpad.

Een uitbreiding van meer betekenis ontstond na het overlijden van den heer J. Breet en het overgaan van het zoogenaamde Bosch van Breet in andere handen. In het begin als speeltuin en voor uitvoering van concerten enz. gebruikt, bleek alras, dat dit terrein en het terrein van Siekerman, als Hoenderpark in gebruik, voor uitbreiding was bestemd. Dat deze uitbreidingen niet altijd ruim van opvatting waren, bewijzen de eerste in 1892 of 1893 gebouwde percelen aan de oude Boschstraat en het gedeelte Parkstraat vanaf het Guispad.

Na de invoering van de Woningwet in 1901, werd gelijktijdig ook het overheidstoezicht voor uitbreidingen ingeschakeld, zoodat deze zooveel mogelijk met de eischen des tijds werden vastgelegd. Na den brand van den molen de Bijenkorf, werd dit terrein eenige jaren later ongeveer 1905 à 1906, met woningen volgebouwd. In het jaar 1909, werd een uitbreiding gemaakt voor het weiland achter het Guispad en ontstond de Wilhelminastraat, met de 1ste en 2de Guispaddwarsstraat, welke uitbreiding al meer getuigde van overleg tusschen overheid en ondernemer, door ruim opgevatte straten en betere bebouwingen. Het hiervoren reeds genoemde Bosch van Breet ,,Bredenhof” werd na eenige jaren stilstand geheel volgebouwd in de jaren 1912-1916, mede door een directe verbinding van het Guispad en door aanleg van de Bredenhofstraat met de Parkstraat.

Advertentie in De Zaanlander van 8 maart 1939

In diezelfde aren werd het zoogenaamde ,,Villapark” of beter gezegd de Parklaan, aangelegd en de terreinen verkaveld. Dit nu was een uitbreiding waar jaren naar was verlangd, een ruime uitleg, breede straten met plantsoenen, vrijstaande woningen enz. en in 1930 was het bijna geheel volgebouwd. Gedurende de laatste oorlogsjaren werd er weinig gebouwd; direct na den oorlog werd er echter een sterke behoefte aan goede woningen waargenomen, zoodat ook in 1919 de vereenigingswoningbouw Zaandijk haar intrede deed. Op het voormalige land achter de Parkstraat werden binnen eenige jaren een 75-tal woningen aan de Karlmarxstraat, Goeman Borgesiusstraat, Domela Nieuwenhuisstraat en P. L. Takkade opgericht. Deze bebouwing zette zích in de volgende jaren voort in de Talmastraat en het verlengde van de Tuinstraat.

Het idee in den Raad der Gemeente, om een directe verbinding van het Guispad met het Kerkplein, in de jaren 1920-1930, herhaaldelijk naar voren gebracht, heeft ook nu nog geen beslag kunnen krijgen. Verschillende bedrijven die daar tusschenliggen houden dit verlangen nog steeds tegen. De aanleg der Provinciale wegen was inmiddels oorzaak dat ook op andere plaatsen naar uitbreiding werd gezocht en al spoedig verschenen de eerste woningen bewesten de spoorbaan langs het Guispad, met medewerking van den Provincialen Waterstaat, der Gemeente en der N.V. Onolmo.

Ter plaatse is een woonwijk ontstaan, die er zijn mag. Ruime breede straten met hier en daar wat plantsoenen, vormen met de 180 aldaar gebouwde woningen een aantrekkelijk geheel. Inmiddels is men alweer op een andere plaats aan het bouwen. Het gewijzigde uitbreidingsplan van 1936 omvat een bebouwingsplan van ongeveer 320 woningen op een terrein tusschen de Kerksloot en de Parklaan, gunstig gelegen langs den Provincialenweg Zaandijk-Limmen en in de onmiddelijke nabijheid van den weg Haarlem-Purmerend; een bebouwingsontwerp met ruime straten en plantsoenen.

Sedert juli 1938 aangevangen zijn er thans een 60-tal woningen verrezen welke gedeeltelijk zijn voltooid. Op 1 januari 1939 waren er in de gemeente Zaandijk 1145 woningen, terwijl het aantal inwoners bedroeg 3628. Deze cijfers waren voor de jaren 1883-1884, 520 woningen met 2303 inwoners. Uit deze cijfers blijkt, dat in vroeger jaren de gezinnen grooter waren dan thans, gemiddeld toen 5 per woning, tegen nu ruim 3.