Zuideinde 20 Koog aan de Zaan (2)

Van schoenhandel, antiekzaak, taxibedrijf, ijsventerij, dumpzaak, boetiek, aanneembedrijf, koffiezaak tot buurtontmoetingsruimte.

Mocht u aanvullende informatie of beeldmateriaal hebben omtrent de geschiedenis van het pand en haar bewoners dan zien wij die graag tegemoet! Dat kan via .(JavaScript must be enabled to view this email address) of door te bellen met 06-13104895.

1932: Schoenhandel Klaas van de Stadt (foto GAZ).
1905-1946: Magazijn “De Adelaar” Fam. Klaas van de Stadt, huurder van 1905 tot 1915, daarna eigenaar, nr. Zuideinde A108 nu Zuideinde nr. 20.
Klaas van de Stadt (1872-1919) was de zoon van Arie van de Stadt, een schoenmaker uit Zaandam. Klaas huwde in 1897 met Eefje Wijnberg (1875-1946). Klaas en Eefje zijn de overgrootvader- en moeder van Linda van de Stadt die nu nog een schoenenwinkel op de Raadhuisstraat in Koog aan de Zaan heeft. Volgens de advertentie heeft Klaas “wederom” een winkel geopend. De adresboeken van 1897 en 1900 geven aan dat Klaas eerst actief als schoenmaker was in de Oranjestraat 17 te Zaandam. In 1904 staat Klaas te boek op Westzijde 97 (hoek Reigerstraat) als winkelier in hoeden, petten en schoenen. Hij dreef samen met zijn broer Siem van de Stadt deze zaak maar na onenigheid gingen beiden hun eigen weg. In 1905 werd door Klaas op Zuideinde A 108 (huidige nr. 20) de nieuwe zaak geopend. Hij was toen inmiddels vader van 6 kinderen. Na de verbouwing van het woonhuis tot winkel/woonhuis in 1906 werden er, behalve schoenen, ook allerlei heren accessoires verkocht en schoenreparaties verricht. De winkel werd later Magazijn “De Adelaar” genoemd. Na het overlijden van Klaas in 1919 moest de zaak worden voortgezet door zijn vrouw en 10 kinderen met de 11e op komst. Gelukkig waren de Kogers begaan met de weduwe Van de Stadt en bleef de klandizie op peil. Met hulp van het gezin, waaronder Klaas jr., hield men de zaak overeind. Totdat de crisis jaren zich aankondigden. Het werd al moeilijker het hoofd boven water te houden, niet alleen voor de weduwe Van de Stadt, maar voor het grootste deel van de bevolking. Er waren veel klanten die op rekening kochten en waar men iedere week een kwartje op afbetaalde. Men was wel eerlijk: werd er een week overgeslagen om dat kwartje op te halen, lagen er de andere week prompt 2 kwartjes klaar. Zelfs de betegelde smuiger in het huis werd ontdaan van zijn antieke tegels om het gezin te kunnen blijven onderhouden. Tot grote spijt van mevr. Van de Stadt, volgens overlevering uit de familie. In 1931 was ook voor de weduwe Van de Stadt de dag van sluiting gekomen. Het kon niet langer uit. De weduwe Eefje sloot het magazijn.

11-07-1931: uit het weekblad, anti revolutionair orgaan voor de Zaanstreek
Wel bleef zij wonen in het pand dat zij tot 1915 huurden van de heer H. Evenblij, en daarna in eigendom hebben verkregen.

1931-1948 Antiekhandelaar Simon van de Stadt
Weduwe Eefje en zoon Simon bleven tot de dood van Eefje in 1946 in het pand wonen. In 1944 werd Simon eigenaar van het pand. Simon (1905-1981) zette, na een periode in de jaren ’30 met een broer in de houthandel actief geweest te zijn, een antiekhandel op in het winkelgedeelte. Er waren twee personeelsleden: Hans van der Kley en Marie (‘Rie’) van Zaanen. Het lijkt er op dat zij ook in het pand woonden. Marie en Hans zouden na de oorlog trouwen. Simon van de Stadt was in de 2e Wereldoorlog actief in het verzet en gaf onderdak aan 9 Joodse onderduikers op zolder. Voor dit bijzondere verhaal zie: https://www.joodsmonumentzaanstreek.nl of de april editie van Rondje Koog: https://www.rondjekoog.nl/krant/blz4.htm

Links: Simon van de Stadt (collectie Simon Broers) midden en rechts; zijn moeder: Eefje van de Stadt-Wijnberg in haar jonge jaren en op oudere leeftijd (foto: fam. van de Stadt).
Gedwongen verkoop door problemen met de Belastingdienst.
Simon zou met zijn antiekhandel ongeoorloofde oorlogswinst hebben gemaakt. Hij moest een hoge boete betalen. Siem beriep zich tevergeefs op een toespraak van koningin Wilhelmina. Zij had gezegd dat winst uit onderneming die in het verzet werd geïnvesteerd onbelast zou blijven. Siem had onvoldoende geld om de boete te betalen en het huis werd in 1948 verkocht aan broer Gerrit van de Stadt, eigenaar van de gelijknamige taxicentrale. Pas in 1956, na bemiddeling bij de Parijse ambassade, kwam het tot een schikking en vervolgens tot eerherstel voor Simon van de Stadt.

1948-1993 huurder winkelgedeelte: Jan Koene, Hela Hola, dumpzaak.
Het pand werd in tweeën bewoond/gebruikt: de heer Koene had zijn zaak in de winkelruimte aan de voorkant. Jan Koene verkocht o.a. camping artikelen, legerspullen, gereedschappen, kleding en allerlei andere zaken. Menig Zaankanter heeft hier zijn/haar pukkel (schooltas) en slaapzak gekocht. Jan Koene zette zijn winkel voort vanaf 1993 aan de Raadhuisstraat te Koog aan de Zaan. Hij overleed in 1996.

1948-1957: Taxicentrale Gerrit Klaas van de Stadt (1919-1995), eigenaar en bewoner, huurder werkplaats, garage en woonhuis: fam. Manshanden (1950?-1957?).
Het achterste gedeelte van het winkel/woonhuis werd door Gerrit verbouwd tot stallingsruimte en werkplaats voor zijn taxicentrale G. v.d. Stadt. Ook werd er een toegangsdeur voor het woonhuis aangebracht in de zijgevel. Gerrit woonde vlakbij: op de hoek van de Eendrachtstraat/Zuideinde, het huidige Zuideinde nr. 15. Ook Gerrit had, net als Simon, in de 2e wereldoorlog Joodse onderduikers in huis. Na aankoop van Zuideinde 20 verhuisde Gerrit, zijn vrouw Annie en hun twee dochters naar de overkant maar slechts voor een korte periode want in 1950 vertrekt het gezin naar Australië om daar een nieuw bestaan op te bouwen. De heer Manshanden (eigenaar taxibedrijf uit West Friesland) huurde van Gerrit het woonhuis, de garage en werkplaats en woonde met zijn gezin in het huis. Het gehele pand werd in 1957 door Gerrit verkocht aan de Zaandammer ijshandelaar J. Kleijn.

De verbouwtekening van de zijgevel t.b.v. het aanbrengen van de garagedeuren van de taxicentrale van der Stadt . Hier kwam later een verkoop- en distributiepunt van de Sierkan (tekening GAZ).

Voor 1958: Hela-Hola en de garage van G. van de Stadt, rechts: de achterkant van Zuideinde 20. (foto’s: coll. Fam. van de Stadt).
1957-1982 Jacob Kleijn, ijshandelaar, eigenaar Zuideinde 20, huurder woonhuis: fam. Zoon, 1958?-1973.
De garageruimte werd na het vertrek van het taxibedrijf van Manshanden distributiepunt van waaruit het ijs van de Sierkan en later (na 1965) Campina ijs werd verkocht. Kleijn had meerdere verkooppunten: o.a. in de Westzijde. Het ijs werd in Koog m.b.v. karren uitgevent door de fam. Snijders-Vroegop van ? tot ? De aanbouw achter de garage was in gebruik als werkplaats en schuur. De familie Zoon was de huurder van het woonhuis. Zij woonden daar met 3 kinderen. Het is op dit moment nog onbekend wie de huurders van het woonhuis waren na hun vertrek in 1973. De wed. Kleijn-Alders verkocht het pand aan onderaannemer Pieter Vet in 1982.

Na de brand van 1965 waarbij de aanbouw verbrandde werd in 1966 een nieuwe aanbouw gebouwd voor fl. 12.000,-. (foto en tekening GAZ ).
Links: tussen 1966 en 1969, rechts: na 1969, het pand links is verdwenen(foto’s GAZ).
1982-1993 Pieter Vet, eigenaar Zuideinde 20, aannemer, huurder winkel: Boetiek Elsa, huurder woonhuis: onbekend
De nieuwe eigenaar, Pieter Vet, verhuurde, na het vertrek van Hela Hola, het winkelgedeelte aan Boetiek Elsa. Deze boetiek had een naaiatelier op het Ameland. In het garagegedeelte en de achtergelegen werkplaats had Vet, opgericht in 1974, zijn aannemersbedrijf. De woonkamer achter de winkel werd op een gegeven moment bij het voorste winkelgedeelte getrokken om meer verkoopruimte te creëren. Vet bouwde aan de achterzijde de bedrijfsruimte verder uit en maakte een trap buitenom naar de eerste verdieping. Het is niet bekend door wie of wanneer er werd gewoond boven de winkel. Pieter Vet verkocht het pand in 1993 aan de buurman: de Kerk van de Nazarener.

1993: Boetiek Elsa en achteraan in de garage aannemersbedrijf Pieter Vet (foto: GAZ).
1993-heden: Kerk van de Nazarener: De Inloop, Zuivere Koffie, “20”.
In 1993 werd de kerk eigenaar van Zuideinde 20. Zij zochten mogelijkheden om hun kerkgebouw, daterend uit 1985, vanwege de groeiende bezoekersaantallen, flink te kunnen vergroten. De kerk heeft een poging gedaan om Zuideinde 20 naar de Zaanse Schans te laten verplaatsen, om zodoende meer ruimte te creëren voor het uit te breiden, bestaande kerkgebouw. De Monumentencommissie van Gemeente Zaanstad gaf daarover een negatief advies. De commissie achtte een uitbreiding van het bestaande kerkgebouw zeer goed mogelijk “zonder nadelige gevolgen voor het Rijksmonument”. Er werd in 1996 een brede doorgang gecreëerd in de zijgevel van Zuideinde 20, zodat men vanuit de kerk het pand kon betreden. Het achterste gedeelte (de voormalige garageruimte) is sindsdien ingericht met een dubbele toiletgroep en een garderobe. De achterliggende werkplaats is geheel verdwenen. De restauratie van het pand vond, met veel liefde en kennis van de Zaanse houtbouw, plaats in 1997 door bekwame vrijwilligers van de kerk. De voorgevel werd prachtig gerestaureerd volgens de originele bouwtekening van 1906.

Links en midden: 1997: het pand verkeerde in een deplorabele staat en de restauratie van de voorgevel, rechts de nieuw gemaakte bollen die de uiteinden van de voorgevel weer sieren (foto’s A. Slegers).
Het voormalige winkelgedeelte werd onder de naam “De Inloop” voor diverse doeleinden gebruikt t.b.v. de diverse clubs van leden van de kerk. De ruimte was van 2015 tot en met het begin van 2018 in gebruik door de stichting “Zuivere Koffie”. De bovenverdieping wordt door de jeugd van de kerkgemeente gebruikt. Na het vertrek van “Zuivere Koffie” krijgt de ruimte binnenkort onder de noemer “20” een functie voor de buurt.

Bronnen: wandeling door Koog aan de Zaan en Zaandijk, auteur T. Woudt, website Kerk van de Nazarener, Archief en Beeldbank gemeente Zaanstad, Joods Monument Zaanstreek over de fam. Aron Speyer, Historische Vereniging Koog-Zaandijk. Met speciale dank aan: P. de Kloe, A. Slegers van de Kerk van de Nazarener, de diverse leden van de Fam. v.d. Stadt, mevr. Beijer.
JA, ik wil lid worden van de Historische Vereniging Koog-Zaandijk