Lagedijk 122 in Zaandijk

Het huis werd in het eerste gedeelte van de 18e eeuw gebouwd. De beschrijving van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed luidt als volgt: gedeeltelijk bakstenen huis met ingezwenkt voorschot in Lodewijk XVI-stijl. Twee gebogen overhoekse vensters. Geheel met houten achtergevel met drie rondboogpoorten en een attiek met twee grote leeuwenmaskers. Boven de bakstenen zijgevel links een houten dakkapel met zijmeanders. Haakse zijvleugel met ingangsomlijsting bestaande uit twee zuilen met composietkapitelen en een attiek met guirlande. Dubbele deur met diamantkoppanelen en snijraam. Koperen klopper in de vorm van een hand.

De voorentree met de zuilen en de achtergevel met de leeuwenmaskers (foto GAZ).
Jacobus Cornelis Dico (1705-1794)
Van 1737 tot 1794 woonde Jacobus Cornelis Dico in het huis. Het is, gezien het jaartal, mogelijk dat hij de opdrachtgever 1e bewoner was, maar dit is niet zeker. Jacobus Cornelis Dico was koopman, president-schepen van de Banne Westzaan en burgemeester van Zaandijk. Hij trouwde in 1729 met Dieuwertje Vis (1699-1733). Samen kregen zij in 1731 een dochtertje: Maartje Jacobus Dico, in 1733 volgde Stijntje, zij overleed kort na haar geboorte. Dieuwertje, moeder van de beide meisjes overleed op 33-jarige leeftijd. Jacobus Cornelis Dico hertrouwde in 1734 met Maritje Claas Otter (1709-?). Zij kregen samen 4 kinderen: Stijntje (1735), Hillegond (1737), Cornelis (1738) en Jannetje (1740). Jacobus overleed op 20 mei 1794. Na zijn dood werd het huis en erf voor 4600 gulden verkocht door de schout Jan Evenblij ten overstaan van notaris H.C. Göbel aan ….?

Lagedijk 122, Zaandijk (voor 1915) nog met zijvleugel en voortuin (foto GAZ).
Cornelis Jans Alberti
Begin 1800 woonde er het gezin van de koopman Cornelis Jans Alberti (1767-1826). Hij huwde in 1800 te Zaandijk met Neeltje Maartens Schorel (1773-1834). Samen kregen zij 7 kinderen: Cornelis, Johannis, Stijntje, Jannetje, Jacobus, Grietje en Anna Maria. Cornelis was de zoon van de Zaandijkse predikant Jan Christiaans Alberti en Stijntje Jacobus Dico, en de kleinzoon van de eerder genoemde Jacobus Cornelis Dico.

Mr. Dirk Donker
Mr. Dirk Donker (1794-1868) was notaris en burgemeester-secretaris van Zaandijk. Dirk begon zijn loopbaan als deurwaarder te Westzaan, haalde de benodigde papieren om het vak van notaris uit te oefenen en ruilde vervolgens van standplaats met de Zaandijker notaris. Hij trouwde in 1820 met Frederica Louisa Roorda van Eijsinga (1799-1825). Uit dit huwelijk werd in (1821) Ijda Catharina Donker geboren. In 1826 trouwde hij met Grietje van Gelder (1798-1855), de weduwe van Jan Prins. Uit dit huwelijk werden 6 kinderen geboren: Duijfje, Meindert, Pieter, Debora Margaretha, Cornelia Elisabeth en Alida Maria.

Portret van Dirk Donker, geboren te Zaandijk op 1 augustus 1859. (foto Nieuwstad)
Dirk was van 1824 tot 1850 burgemeester maar moest het burgemeestersambt neerleggen vanwege de nieuwe Gemeentewet waarin werd bepaald dat de beide beroepen niet tegelijkertijd mochten worden uitgeoefend. Zijn zoon Meindert volgde hem in 1866 op in het notarisambt. Dirk kocht na 1850 een kapitale theekoepel uit het eind van de 18e eeuw uit Broek in Waterland. Dirk wilde de koepel vermoedelijk in zijn tuin plaatsen maar hij was waarschijnlijk te groot (zoals het verhaal gaat) of de koepel verkeerde in een te slechte staat. Zijn huis werd met onderdelen van deze koepel verfraaid en deze zijn momenteel nog steeds aanwezig. In die tijd was er nog geen bebouwing aan de Zaanzijde, een prachtige siertuin completeerde het huis met de toen nog aanwezige zijvleugel.

Dirk Donker de houthandelaar aan de achterzijde van het pand, voor 1915 (foto K. Zwart)
Houthandelaar Pieter Donker en zoon Dirk Donker
Dirk Donker’s zoon Pieter (1833-1899) begon in 1854 een houthandel. In 1857 begon hij zelf hout te zagen met molen Het Herderskind die eerder als papiermolen werkzaam was.
De beginjaren verliepen moeizaam, kort na 1875 kwam zijn oudste zoon Dirk (1859-1914) in het bedrijf en begon het te groeien. Na zijn dood werd het huis, na 3 generaties Donker, verkocht aan Jan Zwart.

Zuivelhandel Zwart Zaandijk
De gebroeders Jan (1877-1963) en Hendrik Zwart begonnen in 1915 op Lagedijk 84 een zuivelgroothandel (boter, kaas en vetten) onder de naam Fa. H. Zwart Pzn. Zij begonnen hun zaak in het pakhuisje naast de woning van Hendrik op nr. 84. Beiden waren daarvoor al werkzaam geweest bij Zuivelmaatschappij De Kroon, gevestigd pal ten noorden van de Zaandijkersluis, Jan was daar chef. Lagedijk 84 werd echter al heel snel te klein en in 1915 kocht Jan Zwart Lagedijk nr. 122. Het achterhuis met de mooie gevel werd gebruikt voor de kaashandel maar ook deze ruimte werd al snel te klein. Om kapitaal voor de bouw van een nieuw te bouwen pakhuis te verwerven werd in 1924 de zijvleugel + de onderliggende grond verkocht t.b.v. de bouw van een woonhuis, nr. 120. Van de tuin aan de Zaanzijde bleef niets over, daar verscheen rond 1920, direct aan de Zaan gelegen, het zo benodigde pakhuis.

Lagedijk 120 gebouwd na 1924 door de heer Hajo Vis (foto GAZ).
Het boter- en kaaspakhuis, gebouwd in de tuin van nr. 122 van de firma H. Zwart Pzn. (foto GAZ).
Op de begane grond was aan de Zaanzijde een kantoor, aan de voorzijde de zogenaamde “boterkamer”. Op de eerste verdieping was de kaaszolder, lange rijen stellingen met planken tot aan het plafond die vol lagen met allerlei soorten kazen. Het transport van de kazen geschiedde via de Zaan. De boter werd in de vroegste jaren in bruin geglazuurde vaten aangeleverd. Later werden het houten tonnen en in de laatste bedrijfsjaren (tot de bedrijfsbeëindiging in 1973) in houten kistjes. De bulkboter werd tot pakjes boter verkleind, ieder pakje kreeg een zilverkleurig wikkel met het bedrijfslogo ZZZ boter: Zwart & Zonen Zaandijk.

Na pensionering van Jan Zwart Pzn. in 1943 (hij was vanaf 1937 enig eigenaar en handelde onder de naam firma Jan Zwart) werd de handelsnaam V.O.F. Jan Zwart en Zonen. Pieter, de oudste zoon (1903) en Klaas, de jongste zoon (1910). De middelste zoon Jan werd directeur van de ouwelfabriek Primus te Zaandam. Klaas vestigde zich op nr. 122, alwaar tot op de dag van vandaag zijn weduwe, Anna Cornelia Zwart-Vet en hun dochter Karin steeds wonen. De dochter is de 3e generatie van de familie Zwart in het huis Lagedijk 122. Het pakhuis werd na de opheffing (wegens gebrek aan opvolging) van de V.O.F. Jan Zwart en zonen verhuurd aan Molenmakerij Saendijck van Nico Maas en Gerrit Smit. Na hun pensionering werd de Molenmakerij onderdeel van de firma Somass. De firma Somass bleef het pakhuis huren tot zij wegens herbestemming het pand moest verlaten.

Met dank aan de dames A. en K. Zwart, Gemeentelijk Archief Zaanstad,www.zaanwiki, en diverse genealogische websites.













































JA, ik wil lid worden van de Historische Vereniging Koog-Zaandijk