Lagedijk 52-54 Koog aan de Zaan (deel 1)

Het pand en haar bijzonderheden en haar connectie met pakhuis Asia. Het pand is geheel van hout opgetrokken en staat op een bakstenen basement. Het heeft een bijzonder fraaie, maar afwijkende vorm in de Zaanstreek. Als één van de weinige panden is het voorzien van 3 topgevels. Het is in een U-vorm gebouwd, met een lange “poot” aan de zuidzijde van de bebouwing.

Ong. 1880: Lagedijk 52-54 voor de verkoop van de boomgaard.
Het oudste gedeelte, nr. 54, gelegen aan de linkerkant dateert uit 1694 heeft Lodewijk XV (1750-1770) ornamenten op de topgevel. Op de andere topgevel is een combinatie van Lodewijk XV en XVI (1770-1800) zichtbaar. Nr. 52 (de winkelruimte), dateert van na 1735. Daarvoor heeft er op deze plek een ander pand gestaan. Voordat de winkelpui er werd ingezet heeft er zeer waarschijnlijk een gebogen raam met roede verdeling op de hoek van het Hellingpad/Lagedijk gezeten. Dit raam werd in 1966 bij herstelwerkzaamheden op de zolder gevonden. De entreedeur aan de zijgevel van nr. 54 is omlijst door pilasters en voorzien van een aantal gesneden versieringen die vaak duiden op het beroep van de eigenaar of zijn voorvaderen. Een gevulde geldbuidel, een rand met elkaar overlappende muntjes en de staf van Neptunes sieren de deur. In het bovenlicht kruisen twee harpoenen elkaar. De scheepsvaart en in het bijzonder de walvisvaart, maar ook de handel stonden hiervoor model.

De achtergevels van het pand met links de “zomerkamer”.
De gevel aan de straatkant (foto’s: Kelly Snel).
Er zijn in het huis twee marmeren schoorsteenmantels. De schoorsteen gelegen in de “zomerkamer” in het achterhuis van nr. 54 is van een bijzondere schoonheid en loopt boven de schouw geheel door tot aan het plafond. Het marmer is zo gezaagd dat het een symmetrisch, gespiegeld uiterlijk heeft. Deze schouw dateert uit ongeveer 1800. Het is ook bijzonder dat deze schouw direct aan de 3e kopgevel is geplaatst (gelegen aan de achterzijde van het huis), aan weerszijden zijn twee ramen zichtbaar. De marmeren schouw gelegen in de kamer aan de wegzijde dateert uit ongeveer 1750. De smuiger in de keuken van nr. 52 dateert van na 1735.

Links: marmeren schouw uit ong. 1750, rechts de schouw uit ong. 1800 (foto’s GAZ).
De smuiger anno nu (foto: Kelly Snel).
De ligging van het pand + de connectie met pakhuis Asia (1657).
Gelegen aan de Lagendijk, op de hoek van het Hellingpad, stond het pand op een grote kavel grond. Aan de achterkant grensde de grond aan een pad dat langs een smal watertje, genaamd het Nauw, of Koogsloot, naar pakhuis Asia liep. Het pakhuis maakte deel uit van de bezittingen van de eigenaar van het Lagendijk 52/54, evenals de boomgaard met exquise vruchtbomen die naast het huis te vinden was. Het huis Lagendijk 56 (eigendom van de firma P.M. Duyvis) werd in de 20e eeuw gebouwd in de boomgaard van Lagedijk 52-54. Het is niet bekend wie pakhuis Asia heeft gebouwd, wel is bekend dat het in 1845 werd verkocht, tezamen met de boomgaard en het huis nr. 52-54.

Na 1880 na de verkoop van de boomgaard.
De door machinefabriek P.M. Duijvis gebouwde directiewoning op nr. 56 in de voormalige boomgaard (afbeeldingen: GAZ).
Pakhuis Asia is van oorsprong een vleethuis. Hier werden o.a. de benodigdheden van de walvisvangst opgeborgen. Onder de begane grond vloer bevinden zich 2 gemetselde olie- of traanbakken (210 hectoliter). De traan, verkregen door het uitkoken van het spek, werd hierin bewaard. Soms was het uit financieel oogpunt gezien handig om de traan een tijdje op te slaan tot dat de prijzen van de traanmarkt waren gestegen. Naspeuringen in de archieven leverden weinig kennis op over de verschillende eigenaren, behoudens een vermelding in het notarieel uit 1766. Hierin wordt het pakhuis ‘America en Asia’ genoemd, maar voorheen ‘de Spijker’. Het pakhuis behoorde lange tijd toe aan de firma Cornelis Meyn & Zoon die meerdere traanpakhuizen en vleethuizen in de Zaanstreek bezat. Dat het pakhuis zo weinig wordt vermeld is alleen te verklaren vanwege verervingen binnen één of twee families.

Links: de 1e verdieping voor de restauratie met links de schuiframen (foto: Zaans-Industrieel-Erfgoed).
Omdat het huis aan de achterzijde werd begrensd door slechts een smal watertje (de Koogsloot, of het Nauw) ontbrak hier de ruimte voor een luchthuis met uitzicht op de Zaan. Dit werd zodoende op de 1e verdieping van het pakhuis Asia gebouwd. Daar bevond zich een kamer, dat door de achttiende-eeuwse schuiframen uitzag op de Kogersluis en de Zaan. De wanden waren voorzien van ‘ge-eikenhout’ binnen schotwerk. Het is niet bekend wanneer de luchtkamer is aangebracht.

Het gerestaureerde pakhuis Asia (foto: HVKZ)
JA, ik wil lid worden van de Historische Vereniging Koog-Zaandijk