Stationsstraat 11 in Koog aan de Zaan

Voor deze aflevering ditmaal geen groot koopmanshuis maar een huis gebouwd door en voor een middenstander in het jaar 1889.

Dirk Baas
De bouwer van het huidige pand, Dirk Baas (1827-1903), was huisschilder van beroep. Hij was de zoon van Klaas Klaaszn. Baas en Marijtje Groen. Vader Klaas was fabrikant van beroep. De broers en zusters van vader Klaas Klaaszn. waren allen kooplieden of fabrikanten en getrouwd met leden van vooraanstaande families uit Koog en Zaandijk. Toen Dirk 20 jaar oud was begon hij zijn bedrijf. Dankzij een lening van fl. 250,- van zijn oom Hendrik Baas kon hij materialen en gereedschappen inkopen. Oom Hendrik Baas woonde op Lagendijk 52-54.

Het 1e huwelijk van Dirk met Wilhelmina
Op zijn 23e, in 1850, trouwt Dirk met Wilhelmina Troostheide (1827-1856). Zij wonen na de huwelijksvoltrekking in de tweede wijk, Dijksloot nummer 125. Samen krijgen zij daar 4 kinderen. Twee weken na de geboorte van dochtertje Wilhelmina Niesje overlijdt Wilhelmina. Dirk blijft achter met drie kinderen onder de 6 jaar en een baby.

Verhuizing van het gezin Dirk Baas naar Vriezepad nummer 362
Volgens het gemeentelijk register woonde Dirk vanaf 1861 in de derde wijk, Vriezepad nummer 362. Dat is dezelfde plek van het huidige pand: Stationsstraat 11.

1812: het Vriezepad, gezien de ligging, hier eindigt het slootje aan de achterkant van het erf, is kavel nummer 53 de plek van de huidige Stationsstraat nr. 11. Op deze kavel woonde vanaf 1861 de fam. Dirk Klaasz. Baas, de schilder. Het was jarenlang het laatste huis van het pad.
Volgens de inschrijving in het bevolkingsregister van 1861 wonen daar op dat moment ook: zijn vader Klaas Baas jr. (1799-1870) tot zijn overlijden, zijn zuster Aagje tot zij in 1862 in het huwelijk treed, en drie kinderen uit zijn 1e huwelijk, Wilhelmina Niesje is dan al overleden.

Het 2e huwelijk van Dirk met Aafje
In 1862, trouwt Dirk opnieuw, ditmaal met een winkeliersdochter van het Sluispad: Aafje Straatman (1835-1888). Aafje trekt uiteraard bij hem in en samen krijgen zij 5 kinderen. Schoonzus Trijntje Straatman woont vanaf 1870 een tijdje bij hen in en vanaf 1881 tot 1889 verblijft ook huishoudster Aagje Schipper uit Zaandijk bij hen. Dirk wordt in 1888 voor de 2e maal weduwnaar en zal niet meer hertrouwen.

Erfenis maakt nieuwbouw mogelijk
In 1889 kan Dirk, mede dankzij een erfenis van zijn neef, Klaas Hendrik Baas, zijn oude huis laten slopen en een nieuw huis laten bouwen. De zoon van oom Hendrik van de Lagendijk 52-54, liet een behoorlijk fortuin na. Dirk erfde voor fl. 135.000,- aan geld en onroerende goederen.

Ong. 1900: v.l.n.r. het postkantoor, banketbakkerij De Wijn, nr. 7, nr. 9, en nummer 11. Nummer 13 is nog niet gebouwd.
Stationsstraat nr. 11 werd gebouwd als woonhuis met de deur in het midden en aan weerszijden voorzien van twee ramen. De verdieping is afgedekt met een gebroken kap, voorzien van twee fraai versierde dakkapellen aan de voorkant en één aan de achterkant. Rechts van de voordeur lag een woonkamer met een schouw en een doorgang naar de achterliggende slaapkamer die naast een kantoorruimte lag. Deze laatste was bereikbaar vanuit de van voor naar achter doorlopende gang. Links van de voorkamer was een woonkamer met schouw, daarachter lag de keuken voorzien van een bedstee. Aan de achterkant waren de ramen voorzien van houten luiken. Aan de achterkant van het erf, grenzend aan de sloot stond de schuur/werkplaats. Op de eerste verdieping waren 3 slaapkamers en een droogkamer aanwezig + daarboven een zolderruimte.

1872/1902: kavel 2026 is inmiddels (in 1889 is de kaart aangepast) voorzien van een nieuw huis (het huidige pand uit 1889) met een lege plek ernaast. De lege plek opzij van het huis zal in 1903 worden verkocht t.b.v. de bouw van nr. 13. De zuidgrens van het erf werd hier nog afgesloten door een sloot die in verbinding stond met de dijksloot.
Dirk blijft tot zijn dood in 1903 in het huis wonen, tezamen met zijn twee jongste kinderen: Barendina en Nan. Deze vertrekken na zijn dood naar Beverwijk om later terug te keren in de Zaanstreek. Het huis wordt verkocht en de lege plek naast het huis zal waarschijnlijk apart verkocht zijn t.b.v. de bouw van Stationsstraat nr. 13. Zoon Nan Baas (1874-1951) huwde in 1907 met Alida Maria Grootes uit Westzaan (1880-1929) en verhuisde naar de Lagedijk 130 Zaandijk en was koopman in verfartikelen. Later zou hij verhuizen wegens het faillissement van zijn groothandel. Zijn klein- en achterkleinzoon wonen anno 2018 op nog geen 50 meter van het voorvaderlijke huis Stationsstraat 11.

1903-1920 Spoorstraat G 99 de fam. Andries Jentink, dominee in ruste, Spoorstraat G 99
Ds. Andries Jentink werd geboren in Nijland, Friesland (1835-1911) en was in 1861 getrouwd met Margaretha Elisabeth Henriette van Riemsdijk uit Gorinchem (1838-1933). Zij hadden samen 10 kinderen. Jentink kwam uit een geslacht van hervormde predikers. Voor zij zich vestigden op Spoorstraat 11 verbleven zij o.a. in Oostzaan, Boskoop en De Rijp. In de laatste gemeente verrichte hij zijn pensioenaanvraag. Tijdens zijn verblijf op de Spoorstraat predikte hij, ondanks zijn pensioen gerechtigde leeftijd, nog regelmatig bij diverse kerkelijke gemeenten in de Zaanstreek: de Luthersen, de Doopsgezinden maar ook bij de Hervormden. Andries Jentink was een betrokken bewoner die zich inzette voor diverse maatschappelijke organisaties. Zo was hij voorzitter van het Volksonderwijs afd. Koog, was hij betrokken bij de Nutsspaarbank en het Witte Kruis. Andries Jentink werd in 1911 begraven op de Kooger begraafplaats. Zijn weduwe verkocht het huis in 1920.

Ong. 1910: van links naar rechts het postkantoor, banketbakkerij de Wijn, nr. 9, nr. 11, nr. 13 en nr. 15 (foto GAZ).
1992: De huidige situatie , kavel 1200 is Stationsstraat nr. 11.
1920-1953 De fam. Cornelis Kaal, schilder, Stationsstraat G 99
De op het Zaandijkse Gorterspad geboren Cornelis Kaal (1880-?) trouwde in 1910 met Jansje Overeem uit de Beemster (1883-1937) en vestigde zij zich eerst in Zaandijk. Dochter Neeltje (1912-?) werd nog in Zaandijk geboren. Het gezin verhuisde twee maal binnen de gemeente Koog (ingeschrevenen sinds 1915) voordat zij uiteindelijk op nummer Stationsstraat G 99 terecht kwam. In het adresboek van 1920 staat hij nog als schilderknecht te boek maar in het adresboek van 1931 is hij inmiddels schilder. Dochter Neeltje verhuisde in de zomer van 1936 samen met haar man Jan Breeuwer, tekenleraar, naar de Westzijde nr. 45b te Zaandam. In december 1937 overlijdt Jansje Kaal-Overeem in een inrichting te Bloemendaal.

1938/39 Verbouwing van linker voorkamer tot winkel
Ondanks, of juist vanwege, het verlies van zijn vrouw Jansje heeft Cornelis Kaal het aanzicht van het huis definitief veranderd. Hij verbouwde de linker voorkamer tot de huidige winkelruimte. Op de plek van de voordeur werd de toegangsdeur tot de winkel aangebracht, de naar achteren doorlopende gang verdween. De architect was Frederik van Zijp (1906), zoon van juwelier en stadsuurwerk hersteller Klaas van Zijp, lid v. h. Nederl. Instituut v. Architecten (N.I.V.A.). Zijn werkzaamheden werden sterk beïnvloed door het streven naar een harmonische verbinding tussen historische ontwikkeling en de mogelijkheden van de toenmalige techniek. Voorbeelden van zijn werk waren o.a. diverse winkelpuien aan het toenmalige Stadhuisplein te Zaandam. De originele winkelpui én het winkelinterieur zijn vandaag de dag nog aanwezig.

1953-1988 De fam. Jan Brandenburg, bloemenhandelaar, Stationsstraat 11

Links: Jan en Rosa Brandenburg-Dannenbauer (foto HVKZ) Rechts: Bloemenmagazijn Brandenburg in 1970 (foto GAZ).
Jan Brandenburg (1909-1988) en zijn vrouw Rosa Maria Dannenbauer (1908-….) zijn getrouwd in 1936. Voordat zij zich op Stationsstraat nr. 11 vestigden woonden zij vanaf 1936 er schuin tegenover, op nr. 8. Dit huis was deel van de 1e Vermaning die in 4 woonhuizen was opgesplitst. Jan Brandenburg was bloemist van beroep. Hij was lid van de loterijvereniging “Nietenvreugd”, zijn bijnaam in die vereniging was “Jan Geranium”. Ook was hij een tijd lang lid van het bestuur van winkeliersvereniging “Rondje Koog”.

1988 tot en met heden: Fam. Jetze van der Laan, technicus.
Jetze van der Laan (1961) en Wil Tichelaar (1960) kochten het huis van Jan Brandenburg. Zij kregen na hun huwelijksvoltrekking in 1989 samen twee kinderen. Na de scheiding in 1996 bleef Jetze in het huis wonen. Er is anno 2018 sprake van funderingsherstel en een renovatie van de voorgevel.

Bronnen: “de Tweeling in de Ban” van G. Oosterbaan, opsomming van de bewoners van de Stationsstraat uit de jaren ’20 door W. de Boer, archief gemeente Zaanstad, http://www.katerstede.nl.
JA, ik wil lid worden van de Historische Vereniging Koog-Zaandijk