Ruim 75 bezoekers hadden de strenge koude getrotseerd om op 11 januari op de nieuwjaarsbijeenkomst van de HVKZ in de Koger Vermaning aanwezig te zijn. De eerste bijeenkomst van de vereniging in 2026 mag daarmee meteen een succes worden genoemd. Centraal deze middag stond het onderwerp ‘Zaanse schaatsen en schaatsenmakers’ door Ron Couwenhoven, overigens een zeer toepasselijk onderwerp met dit onverwachte koude weer.

De middag werd geopend door voorzitter Ria Koopman. In het welkomstwoord sprak Ria haar nieuwjaarswensen uit en werd een korte terugblik gegeven op de activiteiten van de HVKZ in 2025. Het jaar begon natuurlijk met de grote tentoonstelling over de Kogerhem, met ook de presentatie van het gelijknamige boek. De tentoonstelling en het boek waren een groot succes. Verder waren er de inloopmiddagen met verschillende thema’s, zoals de demonstratie door De Zaanse Kaper waarin Zaanse klederdracht werd getoond en van de nodige uitleg werd voorzien; de lezing van Margreet van der Hut over de Zaanse schilderessen Tine en Nelly Honig en de lezing van Martin Rep over de legendarische voetbalinternational Piet Kruiver uit Koog aan de Zaan. Voorts hebben we de excursie naar Purmerend gehad en er werd weer door een team van de HVKZ deelgenomen aan de Grote Zaanse Geschiedenisquiz. Helaas zijn we afgelopen jaar, in tegenstelling tot in 2024, niet in de prijzen gevallen.
De kijkdoos die als opdracht voor de quiz door Mathilde Pielkenrood was gemaakt, kon vandaag door iedereen worden ‘bekeken’. Het door het team HVKZ gekozen onderwerp van de kijkdoos was “100 jaar Koogerpark”. Er was veel lof voor de wijze waarop dat thema in de kijkdoos in beeld was gebracht.

Ria benadrukte dat alle activiteiten alleen maar konden plaatsvinden dankzij de inzet van de vele vrijwilligers waarop de vereniging kan terugvallen. Daarom sprak Ria ook een woord van dank uit aan alle vrijwilligers.
Ria berichtte voorts dat één van de leden haar verzameling tijdschriften en krantenknipsels uit de tijd van Ard en Keessie ter inzage had meegenomen. En er was een kleine expositie gemaakt met allerlei houten schaatsen.

Daarna was het woord aan Ron Couwenhoven, die een presentatie gaf over Zaanse schaatsen en schaatsenmakers, voorzien van veel illustraties die werden geprojecteerd door Paul van der Zedde achter de laptop. Ron vertelde over de schaatsententoonstelling die IJsclub Thialf in Zaandijk in 1879 had gehouden. Zijn verhaal was de weerslag van een uitgebreid onderzoek naar de exposanten op deze tentoonstelling, een aantal wederverkopers en genodigden op basis van het bewaard gebleven archief van de tentoonstelling.

Ron vertelde dat de aanleiding voor zijn onderzoek was geweest een bezoek in 2024 aan het Openluchtmuseum in Arnhem. Het museum was in het bezit van een collectie schaatsen van de familie Honig uit Zaandijk, waarover tot dan toe verder niet veel bekend was. Reden voor Ron om op onderzoek uit te gaan.
Dat is een uitgebreide zoektocht geworden. Het blijkt dat IJsclub Thialf uit Zaandijk in januari 1879 in de herberg De Zwaan in het dorp de eerste schaatsententoonstelling in Nederland had georganiseerd, met exposanten niet alleen uit de Zaanstreek, maar ook van ver daarbuiten tot uit het buitenland aan toe. Er waren meer dan honderd paar schaatsen getoond door 33 deelnemers.
De familie Honig uit Zaandijk had na afloop van de tentoonstelling een aantal schaatsen van de exposanten gekocht. Dat zijn de schaatsen die later in de verzameling van het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem terecht zijn gekomen.

Alle schaatsen die in 1879 zijn tentoongesteld en hun makers werden door Ron toegelicht. Ron liet zien dat Zaanse schaatsen gekenmerkt werden door een vioolvormige voetstapel en een ronde omhoog gebogen neus. Er waren ook schaatsen waarvan de voetstapel lager lag dan de neus, waardoor heren met schoenen met hoge hakken hun voet toch min of meer horizontaal op de schaats konden plaatsen.
Zaanse schaatsen werden gemaakt van palmhout, dat zeer sterk is maar ook goed te bewerken. Veelal hout van oude kammen en dollen uit het molenmakersvak. Ron vertelde ook dat de juryleden van Thialf alle schaatsen destijds ook hebben ondergebonden en getest. Daar kwam een winnaar uit. Dat bericht werd in alle kranten gepubliceerd.

Er was weinig bekend over Zaanse schaatsenmakers, maar Ron vertelde dat dankzij het bewaard gebleven archief van de expositie in totaal tien Zaanse schaatsenmakers zijn ontdekt. Zo zijn er schaatsen gemaakt door o.m. de Sociëteit der IJzersmederij aan het Hazepad in Zaandijk en door smederij De Drie Gekroonde Hamers aan de Hogendijk. Ron vertelde ook dat Inge Bosman van De Zaanse Kaper een schilderij had ontdekt met daarop Zaanse schaatsers (met ook de typisch Zaanse schaatsen) afgebeeld. Inge had de klederdracht op het schilderij herkend.

Met deze en vele andere bijzonderheden wist Ron de zaal zeer te boeien. Een welverdiend applaus viel Ron na afloop dan ook ten deel. Na de presentatie was het boek “Zaanse schaatsen, de schaatsententoonstelling van ijsclub Thialf, Zaandijk in 1879” dat Ron had geschreven, verkrijgbaar.

Daarna volgde de gebruikelijke borrel, waarbij de uitgiftetafel was aangekleed als Koek en Zopie. Wegens het strenge winterweer werden deze keer ook chocolademelk met slagroom en Glühwein geschonken, dat beide gretig aftrek vond. Alles werd goed verzorgd door Frank Engel, Anneke Steemers, Marit Tempelaar en Joop Koopman. 

Al met al hebben we met elkaar een zeer geslaagde Nieuwjaarsbijeenkomst mogen beleven.

Frank Obertop