Gedachteloos parkeerde ik de eerste twee jaar dat we hier woonden, mijn auto op het parkeerterreintje tussen het houten “Groene Huis” op nummer 128 en het voorhuis, op nummer 132, van het verbouwde pakhuis, dat bekend staat als Arriba, op nummer 134.

In september 2024 zag ik in het Honig Breethuis een tentoonstelling van foto’s die de fotograaf Sanders rond 1910 had gemaakt van huizen in Zaandijk. Daar hing ook een foto van ons stukje Lagedijk. Tot mijn verbazing stond er een fraai woonhuis op, tussen het “Groene Huis” en ons voorhuis, op de plaats van ons parkeerterreintje. Waar is dat huis, nummer 130, heen gegaan?

Het valt niet mee om de geschiedenis van Lagedijk 130 te reconstrueren, want een kaart op perceel-nummer heb ik bij het gemeentearchief nog niet boven water weten te krijgen. Maar via de omweg van “leggers” met eigenaren van onroerend goed is het dankzij Anneke Steemers, van de historische vereniging Koog Zaandijk, toch wel gelukt om een indruk te krijgen. De eerste ons bekende eigenaren zijn Grietje Jans Haremaker (1767-1854), die woonde in wat later het raadhuis van Zaandijk werd, en haar stiefzoon Cornelis Kuyper. Die liet in 1831 het zogenaamde “Grote Huis” aan de Lagedijk 146 bouwen. Wanneer het huis op nummer 130 gebouwd is en door wie het in die jaren bewoond werd, is niet bekend. Bouwtekeningen en bewonersregister zijn niet te achterhalen.

Dan komt het huis in handen van Jan Janszn. Couwenhoven. Dat was een bijzonder ondernemende man. Hij had een aandeel in de aanleg van de Communicatieweg, ofwel de maatschappij tot “het aanleggen van eenen rij- of communicatieweg van Zaandijk en den Zeedijk te West zaan af tot aan den grooten straatweg der eerste klasse, nommer 4 te Beverwijk”. Toen die was aangelegd in 1849 zag Couwenhoven kansen in het vervoer, en richtte de Zaanlandsche Diligence Maatschappij op. Deze vervoerde passagiers in elf gerieflijke koetsen, maar ook vracht en post, tussen Haarlem, Beverwijk en de Zaanstreek.

Helaas liepen de zaken niet naar verwachting en Couwenhoven verkocht de Diligence Maatschappij in 1851. Daarna dreef hij nog hotel “De Burg” in Alkmaar, en toen dat mislukte de herberg “Het Wapen van Amsterdam” op de Dam in Zaandam. In oktober 1853 overleed hij, pas 41 jaar oud. Het “huis met erf” op de Lagedijk had hij intussen al in 1851 van de hand gedaan.

De volgende eigenaar is de “vleeschhouwer” Anton Hendrik Lödel, die het pand in 1858 publiek verkoopt. Jacob Corneliszn. Vis, die sinds 1855 de buurman was in het Groene Huis, kocht het en verkocht het weer in 1868. De handelaar in manufacturen Jacob Schipper komt er te wonen. Waarschijnlijk is hij het die er in 1869 een winkel met etalage van laat maken. Begin twintigste eeuw woont er de verfhandelaar Nan Baas met zijn vijf kinderen. Hij laat het pand in 1907 of 1908 verbouwen, aan de foto’s te zien verdwijnt de etalage en krijgt het de gevel van een woonhuis.

Nan Baas deed niet alleen in verf, maar was ook in de politiek actief. Hij was in 1913 een van de oprichters van de Liberale Kiesvereniging in Zaandijk. In 1941 of 1942 verkoopt hij het huis aan de fabrikanten Willem van den Brink en Dirk Reinders, die het huis in 1943 laten slopen. Een sloopaanvraag of –vergunning is niet bekend. Maar vanaf dat jaar komt het perceel “Sectie A, nummer 1303” kadastraal niet meer voor als “huis met erf” maar alleen nog als “erf”. 

Waarschijnlijk werd het pand gesloopt om het laden en lossen bij pakhuis Arriba aan de Zaan makkelijker te maken. De firma Litho Zaanlandia koopt het erf, samen met de buren van nummer 132 tot en met 140, en na ontbinding van die vennootschap in 1956 gaat het hele streekje over in handen van Van Cooth’s Papiergroothandel, die trots met het adres “Lagedijk 130-140” adverteert. Maar al die ruimte met het grote pakhuis aan de Zaan, is nog niet groot genoeg voor de opslag van papier. In juni 1972 verzoekt Van Cooth aan de gemeente Zaandijk toestemming om een tijdelijke opslag ruimte neer te mogen zetten “met het oog op ons naderend verkoopseizoen”. Die loods van 100 m2 zal komen gedeeltelijk op de plaats waar nu de tuin van de familie De Cleen is. De loods mag er staan van augustus 1972 tot 20 januari 1973. Ook zette de papiergroothandel op ons parkeerterreintje een benzinepomp neer. De familie Van Cooth zelf ging er naast wonen, op nummer 128.

Halverwege de negentiger jaren trekt de firma Van Cooth weg van de Lagedijk, ook het gezin Van Cooth verlaat het “Groene Huis”. De familie De Lorm koopt het monument en restaureert het in oude glorie. Het voorhuis Lagedijk 132 wordt grondig verbouwd, in het pakhuis Arriba, nummer 134, komen fraaie appartementen, en op nummer 130 parkeren we elke avond onze auto’s.

Frank Rutten

Met dank aan: Anneke Steemers, Ron Couwenhoven, Ella de Jong en Frans Hoving.

Foto’s : Gemeentearchief Zaanstad