Van weiland naar parkland
Een deel van de grond van het Koogerpark is lange tijd in gebruik geweest als erf van molen ‘De Jonge Zwaan’ en weiland. ‘De Jonge Zwaan’ (ook wel ‘de Kooger Oud’ genaamd) was de oudste grauw papiermolen (1616-1855) van de Koog. De molen (nr. 96 op de kadastertekening) was gesitueerd aan de noordzijde van het huidige park, ter hoogte van de Jonge Zwaanstraat. De straat genaamd Koogerhout bestond nog niet, dit was vroeger de Jan de Wittepadsloot. Deze liep van oost, vanaf de dijksloot in de Hoogstraat, door naar west, en mondde uit in de Dors, de sloot die nog steeds aanwezig is aan de westkant van het park. 

De familie Wit was van 1716 tot en met 1832 eigenaar. In 1842 werd de molen gekocht door Cornelis Jansz. Honig, van ‘Jan Honig en Comp.’. Deze liet hem in 1855 slopen en het erf werd daarna weiland.
Olieslager Klaas Honig Klaaszn. (1844-1887) werd in 1884 eigenaar van deze grond en het huis met de ijzeren brug (in 1790 gebouwd), na zijn overlijden werd zijn vrouw, Machteldje Honig-Kluyver (1844-1929) eigenaar. Zij woonde vanaf 1924 in Heemstede.

De schenking
Dankzij de schenking van Machteldje Honig-Kluijver is het Koogerpark ontstaan. Zij schonk in 1925 de grond en haar huis, tuin en de achterliggende weilanden, ter waarde van fl. 13.000, – aan de gemeente Koog aan de Zaan. Dit gebeurde dankzij de suggestie daartoe gedaan door een neef van haar man: Klaas Cornelis Honig, directeur van de NV. Stijfselfabriek ‘De Bijenkorf’.
Dit met het doel om er een wandelpark voor de Kogers én Zaandijkers van te maken. Strenge bepaling: de grond moest te allen tijde parkgrond blijven!
De benodigde financiering van de aanleg, groot fl. 35.000, -, werd bijeengebracht door inzamelingsacties onder de burgers en bedrijven. De heer Ir. J.R.  Koning (Amsterdam) tekende voor het ontwerp, de firma H. Copijn en Zn. (Groenekan) legden het park aan. 
De ‘architectonische stijl’ van het park is voor die tijd modern. Strakke graskanten, bloemborders, brede paden met grof grind en veel open ruimte. De muziektent en het theehuis zijn ook modern van vormgeving: ontworpen in de ‘Amsterdamse School’ -stijl.
In navolging van Wormerveer (Wilhelminapark, in 1898 geschonken door fabrikant D. Laan) en Zaandam (Volkspark, 1889 geschonken door C.C. van Wessem) kreeg de bevolking van Koog en Zaandijk zo ook haar eigen park. Een prachtige daad, we zijn de fam. Honig en de burgers die geld gaven voor de aanleg, nog steeds dankbaar. Dankzij hen hebben Koog én Zaandijk een park, het enige stuk openbaar groen tussen Wormerveer en Zaandam.

De opening op 23 juli 1926
Na een half jaar was het zover: het park werd geopend door de heer K.C. Honig. Burgemeester Driessen bedankte in zijn toespraak de firma Copijn voor de vlotte aanleg, de heer Koning voor zijn belangeloos geschonken ontwerp en begeleiding, en de heer Honig en mevrouw Honig-Kluijver voor hun gulle gaven. Als openingshandeling werd door de heer Honig een 175 cm. hoge, monumentale stenen bloemenvaas onthuld met daarop onder andere het familiewapen van de familie Honig. Ook het gemeentelijk wapen van Koog aan de Zaan was erop te zien. Op de rand van de vaas een tekst: ‘Water, Vuur en Aard hebben mij Gebaard’.
De heer Honig bedankte de burgemeester voor zijn voortvarende aanpak. Onder het zingen van het ‘Wilhelmus’ werd de vlag gehesen. Met het voorlezen van het voor de opening geschreven gedicht van Dominee T. Boot werd de opening voltooid.
‘Zaanlandsch Kapel’ speelde haar muziek, het startsein voor een weekeinde vol feestelijkheden en concerten. Het feestweekend werd afgesloten met vuurwerk.
De Koger en Zaandijker bevolking kon voortaan genieten van natuur en cultuur. Een bijzonder waardevolle bijdrage aan het algemeen belang is deze gift geweest. 100 jaar later mogen wij er nog steeds van profiteren!

Culturele voorzieningen
Het huis van de weduwe Honig, het Huis met de IJzeren Brug aan de Hoogstraat, moest worden verwijderd om een bredere toegang te kunnen maken naar het park. De naastgelegen pastorie schonk een strook grond om meer ruimte voor de entree te maken.  Protesten hebben ervoor gezorgd dat het Huis met de IJzeren Brug in 1927 niet gesloopt, maar verplaatst werd naar de westkant van het park. In 1928 werd het geopend door Prins Hendrik en kreeg het de bestemming Molenmuseum.

In 1927 werd de muziektent opgeleverd. Ontworpen door de heer J. Meijer, de gemeentelijke architect. Hier vonden talloze concerten, bijeenkomsten en uitvoeringen plaats. In vroeger tijd had men nog geen televisie of computers en trokken de diverse optredens honderden, soms wel duizenden bezoekers! Er werden tijdens deze activiteiten consumpties verkocht. Dit gebeurde vanuit een door leerlingen van een ambachtsschool vervaardigd Theehuisje. Het bouwjaar is niet bekend maar dateert, gezien de Amsterdamse School Stijl waarschijnlijk uit eind jaren ’20. Het stond op een iets andere plek als waar het nu staat. Tot de Tweede Wereldoorlog was de eigenaar van herberg ‘De Waakzaamheid’, de heer H. Ero, de exploitant. Daarna werd de heer H. Breeuwer zijn opvolger, zowel in het park als in de herberg. 

Muziek- en theateruitvoeringen
De muziektent was befaamd om zijn geweldige akoestiek. Vanaf 1927 was er tientallen jaren, tussen mei en eind september, een concertseizoen.
Vrijwel alle lokale muziekverenigingen gaven ‘acte de presance’. De gemeenteraad besloot in 1927 dat de faciliteiten van het park altijd gratis ter beschikking moesten worden gesteld, zodat men daarmede zou handelen in de geest van de schenkers van het park.
De grootschalige gekostumeerde producties aan het eind van de jaren ‘30 trokken duizenden bezoekers. Producties als de door de V.V.V.-georganiseerde ‘Midzomernachtsdroom’ (1937) hadden bijvoorbeeld 120 deelnemers van 8 toneel-, 5 zang- en één gymvereniging, o.b.v. het Zaans Symfonieorkest. 
De uitvoeringen van ‘In naam van Oranje’ (1938), ‘Peer Gynt’ (1939), het ‘Faust Ballet’ (1942) en ‘Hotel in ‘t Witte Paard’ (1951) waren weliswaar kleiner van bezetting maar trokken minstens zoveel publiek. 
Uitgedrukt in inwonersaantallen trokken de muziektheaterproducties meer dan een kwart van de bevolking, kom daar nu nog eens om! Hier moest men echter wel entree voor betalen. De kosten voor de te maken decors en kostuums zorgden daar wel voor….

Sport- en spel evenementen
Vanaf begin jaren ‘30 organiseerde de Koger gymnastiekvereniging Simson (opgericht in 1878) menig uitvoering in de open lucht, op de grasmat.
Bij slecht weer kon men uitwijken naar de zalen van de nabijgelegen herberg ‘De Waakzaamheid’. 
Er zat aardig wat talent in de vereniging waardoor in 1938 zelfs de landelijke turncompetitie in het Koogerpark mocht plaatsvinden. In de landelijke pers werd het park geprezen als zijnde ‘een ideaal wedstrijdterrein’ (De Telegraaf) en ’een bij uitstek daartoe geschikt veld’ (Dagblad voor Noord-Holland).
In 1942 vond de meest bijzondere ‘Simson’ uitvoering plaats. Begeleid door ‘Zaanlands Kapel’ voerde een selectie van de leden een vrije bewerking van het ‘Faust’ verhaal op, met meer dan 3.000 bezoekers waarvan zelfs op de landelijke radio gewag werd gemaakt.
In 1950 werden door ‘Simson’ opnieuw de Nederlandse Turnkampioenschappen georganiseerd. Helaas werd er ditmaal geen eremetaal behaald door de leden van Simson. 
Ook als er geen grote evenementen waren vermaakten jong en oud zich in het park met wandelen, fietsen, sleeën, schaatsen, stenen gooien, enzovoorts.

Politieke- en vredesidealen
In 1935 hield de afd. Koog-Zaandijk van de S.D.A.P. haar 35-jarig jubileum met een vermaard redenaar van de partij. 
Vanaf eind jaren veertig waren er ook grote, landelijke manifestaties. Goede bereikbaarheid met de trein en/of via de boot was een pluspunt van het park!
Hieronder volgt een kleine opsomming:
-in 1946 een grote betoging tegen alcoholgebruik,
-in 1946 jaar een grote ‘antimilitaristische openlucht meeting’,
-in 1947 een bijeenkomst met als thema ‘Wereldvrede’,
-in 1949 bijeenkomst van het Zaans Vredescomité met tussen de 2.000 en 3.000 bezoekers, 
-in 1950 tuinfeest van Vereniging Nederland-U.S.S.R. met 5.000 (!) bezoekers,
-in 1955 opnieuw een grote vredesbijeenkomst,
-in 1956 organiseerde de K.V.P. een bijeenkomst,
-in 1961 organiseerde de C.P.N. de laatste grote vredesbijeenkomst met als spreker het Zaandams Tweede Kamerlid Marcus Bakker. 

Het onderhoud van het park
Voor de oorlog was het ‘not done’ om op het gras te lopen. Deed je dat wel, dan kreeg je een reprimande van de tuinman! Minimaal één, maar liever twee tuinlieden waren dagelijks in het park aanwezig om onderhoud te plegen. Het zag er dan ook keurig netjes verzorgd uit. De bezoekers lieten het wel uit hun hoofd om er een zooitje van te maken!
Verschillende ‘vaste’ tuinlieden deden jaren hun werk in het park: o.a. de heren Busbroek, Gobielje, Haan (van 1956 tot 1991), en op het laatst Piet van Wijngaarden. 
Drassigheid is een probleem waar allen mee te maken hebben gehad. Oorspronkelijk werden de weilanden, waarop het park werd aangelegd, afgewaterd via sloten. Deze sloten werden echter één voor één gedempt en het inklinken van het veen zorgde voor een steeds lagere ligging van het park. De drainagesystemen konden het wateroverlast probleem verhelpen, maar alleen als zij regelmatig werden geïnspecteerd en doorgespoten. In 1968, 1978 en 1999 werd er flink geïnvesteerd in het vernieuwen van drainagesystemen. 

In 1978 werd de Koogerparkbuurt stadsvernieuwings- gebied. Tijd voor een renovatie! Op de tekening zien wij de Jonge Zwaanstraat, door groen onderbroken, en de gemeentewerf als deel van het park. Dit laatste werd, na de renovatie van 1999, in 2000 alsnog gerealiseerd. 

Het Verzetsmonument
Op 29 juni 1945 was het Koogerpark de plek waar een groot ‘jeugd kampvuur’ plaatsvond. Ook vonden er diverse bevrijdingsfeesten plaats in Koog en Zaandijk.
Dankzij een inzameling onder de bevolking werd het mogelijk om een monument te laten vervaardigen.
Op 3 mei 1946 verscheen aan de oostelijke ingang, aan de Hoogstraat een gedenkteken, voor de zestien in Koog en Zaandijk woonachtige gevallen verzetsstrijders. 
Het werd ontworpen door R. Teunissen. Het monument toont een vlag met daaronder de voeten van gevallenen. Daaronder een regel uit het Wilhelmus: 
“Den Vaderlant ghetrouwe blijf ick tot in den doot”. 
Zo werd aangegeven dat de verzetsmensen niet voor zichzelf streden en stierven, maar voor hun land en landgenoten. 
De plek van het monument werd echter te klein voor het grote aantal belangstellenden voor de jaarlijkse dodenherdenking op 4 mei. Het monument werd zodoende in 2001 verplaatst naar een ruimere plek, gelegen aan de Jonge Zwaanstraat. Elk jaar is er een flinke belangstelling voor de herdenkingsplechtigheid, met muziek van Zaandijks Fanfare Corps en gedichten van schoolkinderen. Bloemen worden gelegd, woorden worden gesproken. Opdat wij hen niet vergeten, deze dappere dorpsgenoten.

Park werd kleiner, maar ook groter.
Voor de bouw van het 1e bejaardentehuis ‘Parkzicht’ (1968-1996) werd een gedeelte van het park afgesnoept. De aanleg van de Jonge Zwaanstraat sneed het park in twee delen. Ook bij de entree aan de Hoogstraat en langs het lange pad werd parkgrond gestolen. De bouw van het nieuwe ‘Parkzicht’ (seniorenappartementencomplex 1997) slokte nog meer parkgrond op.

Door de bouw van het Coentunnelweg viaduct moest onder andere de IJsbaanvereniging ‘Juliana’ verplaatst worden. Zij kregen in 1966 het voormalig weiland van boer Haremaker, grenzend aan de zuidkant van het park, toegewezen. Elke jaar zetten zij de baan onder water en zorgden menigmaal voor ijspret, voor jong en oud, tot op de dag van vandaag. Mits Koning Winter wil…
De ‘Stichting Koogerpark’ drong na de inkrimpingen aan op uitbreiding van het park. Dit resulteerde in het toevoegen van de voormalige gemeentekwekerij in het jaar 2000. Sindsdien kunnen hondenbezitters hun geliefde viervoeters hier vrij laten rondrennen. 
Een gedeelte van deze grond werd een jaar later opgeofferd voor de aanleg van een bergbezinkbassin voorzien van een toplaag van asfalt. Bedoeld om de kinderen op te laten rolschaatsen, stoepkrijten of spelen. 

Verdwenen, verplaatst, vernieuwd of toegevoegd 
In de loop der jaren is er het één en ander verdwenen, verplaatst, vernieuwd of toegevoegd aan het park. 
Verdwenen zijn: 
-het monument dat werd onthuld bij de opening,
-de zonnewijzers bij de entree en de tuin van Parkzicht,
-het kinderbadje met de walvis kop,
-de gemeentewerf,
-de stenen randen van het plateau,
-de eerste muziektent.

Toegevoegd, verplaatst of vernieuwd:
-beeld ‘dame met stola’, van Pieter d’Hont,
-beeld ‘veulen’, van Louis Paul,
-beeld ‘zigzag’, van Lidy Blaauw,
-de tafeltennistafel, de speeltuin,
-het schaakbord en de tafeltennistafel,
-het ijsbaanterrein van ‘IJsvereniging Juliana’,
-de toiletten en het bergbezinkbassin,
-het ‘Duyvis-Wiener Muziekpaviljoen’,
-de hondenuitrenplaats, een graffity op de muur,
-het Verzetsmonument,
-diverse herinneringsplaquettes en banken.

Monumentenstatus
In december 2025 werd het Koogerpark, een gemeentelijk monument, precies 100 jaar na de schenking. Dat was een heel mooi cadeau! 

‘De stichting Koogerpark’
In 1992 werd, uit onvrede over de slechte staat van het park, door buurtbewoners ‘de stichting Koogerpark’ opgericht. Zij begonnen met het plegen van onderhoud in het jarenlange verwaarloosde park. Het water stond elke winter zo hoog op de paden rond het plateau dat de eenden er rondjes omheen konden zwemmen…. 
Het Theehuis werd opgeknapt: de dakbedekking werd vernieuwd, de binnenkant geschilderd en van inventaris voorzien. Er werden donateurs geworven die als dank eens per jaar een gezellige middag kregen aangeboden met muziek, hapjes en drankjes. Een steiger werd gebouwd, en een overkapping, onderhoud werd gepleegd.

Door aanhoudend druk uit te oefenen op de politiek werd het park uiteindelijk in 1999 gerenoveerd: een nieuw drainagesysteem, nieuwe verharding op de paden, ophoging, nieuwe aanplant en de aanleg van de vijver met de naastgelegen overflow. Als ‘kers op de taart’ werd een fraaie fontein in de vijver geïnstalleerd.
De stichting organiseerde in 1999 een groots heropeningsfeest waarbij vele Kogers en Zaandijkers konden genieten van diverse muzikale optredens, straattheater met steltlopers, eten en drinken, enzovoorts. De vrijwilligers van de stichting organiseerden in het jaar 2000 voor het eerst het ‘Koogerpretpark’. 
De culturele activiteiten breidden zich langzaam maar zeker uit tot 10 stuks in het seizoen: toneel, muziek, cabaret, dansworkshops, boekenmarkten, zonnewende, poëzie, plantjesmarkten, kinderactiviteiten, sport, spel, huttenbouw, high tea op Moederdag, eieren zoeken met Pasen, jeu de boules, enzovoorts. Voor elk wat wils.

Zo’n 40 vrijwilligers waren rond 2005 actief bij de diverse activiteiten. De stichting beschikte over een eigen geluidsinstallatie en een provisorisch podium en overkapping, een bar, terrasmeubilair en toiletten. Deze werden door gemeente Zaanstad naast de hondenuitrenplaats aangebracht.
In 2006 werd, ter ere van het 80-jarig bestaan, ‘De Midzomernachtsdroom’ opgevoerd. Drie avonden achtereen werd er rond de vijver het spel gespeeld. 
Het park was een prachtige speelvloer en decor.
In 2012 schonk de firma Duyvis-Wiener, ter ere van haar koninklijke predicaat, het huidige paviljoen. Helaas brandde dit door vandalisme in jan. 2024 gedeeltelijk af. Na renovatie vond in mei 2025 de heropening plaats.
Anno 2026 is er hopelijk weer meer animo om de activiteiten in het Koogerpark nieuw leven in te gaan blazen. Ook u kunt vrijwilliger of donateur worden en een steentje bijdragen. Het Koogerpark is dé ontmoetingsplek voor wijkbewoners. Laat het ‘ons park’ zijn zoals het is begonnen: vóór en dóór de bewoners!

Huttenbouw
Huttenbouw in Oud-Koog is een traditie welke in de Zaanstreek teruggaat tot de jaren vijftig van de vorige eeuw. Zo’n 30 jaar geleden vond het evenement in Oud-Koog nog plaats op het grasveld naast het toenmalige buurthuis, vlak naast de A8. 
Toen het buurthuis sloot is een kleine groep enthousiastelingen, toen nog onder de vlag van het inmiddels ter ziele Welsaen, verkast naar het Koogerpark. En dat is inmiddels ook bijna 25 jaar geleden. 
In 2026 vieren we een kwart eeuw Huttenbouw in het 100-jarige park! De Stichting Koogerpark heeft het stokje toentertijd overgenomen en organiseert inmiddels sinds 2005 het jaarlijkse feestje in de laatste week van de basisschool zomervakantie. Tussen de honderd en honderd vijfentwintig kinderen in de leeftijd van 6 tot en met 12 jaar beleven hier vaak de leukste week van hun vakantie. 
Ja, zelfs in Coronatijd kreeg de Huttenbouw toestemming om door te gaan en daarmee was het een van de weinige kinderactiviteiten in de zomer. 
Met zo’n 120 kuub aan pallets verandert het grasveld rond de vlaggenmast in een week tijd tot een heus dorp. Een dorp waar iedereen aan mee kan en mag doen. De plek waar je leert samenwerken aan iets moois. Ieder jaar aan de hand van een thema, van het Wildste Westen tot een Olympisch dorp. Op de woensdag worden de krachten gemeten in een sportieve zeskamp, op donderdag zorgt de brandweer voor de nodige verkoeling en op donderdagavond is er de inmiddels traditionele Hotdog DiscoParty als afsluiter. Tevens het moment waarop de familie de prachtige bouwwerken komt bewonderen. Op vrijdagochtend is het de beurt aan de ouders om met vereende krachten de Hutten af te breken en al het hout in de containers te stoppen. 
Inmiddels is het een sport geworden om dit zo snel mogelijk te doen. Het klinkt onvoorstelbaar, maar inmiddels staat de snelste tijd op 25 minuten! In minder dan een half uur verdwijnt 120 kuub hout in de containers en is het grasveld leeg. De begeleiding van dit alles is in handen van een enthousiast team, vooral bestaande uit jongeren. Een groot deel van deze begeleiders heeft ooit zelf als deelnemer menig spijker in de pallets geslagen 

Koogerpretpark
Het grootste ‘feestje’ in het park is met afstand het KoogerPretPark. Wat ooit begon als een voortzetting van het heropeningsfeestje van het gerenoveerde park is inmiddels een terugkerende gebeurtenis, altijd op de derde zondag van juni, Vaderdag. 
Een traditie, die met een onderbreking o.a. ten gevolge van Corona en de brand in het paviljoen in dit jubileumjaar weer wordt opgestart.
In de beginjaren gebeurde dit in samenwerking met Zaan Radio en werd het muziekgedeelte in samenwerking met Rob Hendriks samengesteld en live uitgezonden. Lokale acts verzorgden de muziek en menig Zaans artiest heeft op het podium gestaan. 
Naast het live programma is er bij alle edities ook altijd een aanvullend programma in het park met kinderactiviteiten en presentaties, zoals de brandweer met een hoogwerker, handboogschieten, de scouting, de kinderboerderij, dansgroepen, theater, circus en nog veel meer. 
Juist deze dag sluit goed aan op onze doelstelling en brengt Zaankanters van alle leeftijden bij elkaar om te genieten van laagdrempelige, gratis toegankelijke cultuur in al haar facetten.

Anneke Steemers