Achter de deur ...

… Lagendijk 3, (deel 2)

Het uitzoeken van de historie van een pand gaat de ene keer wat gemakkelijker dan de andere keer. Soms vind je bijna niets over het huis zelf maar wel over de bewoners/gebruikers. Bij Lagendijk 3 is dit het geval. De bouw van Lagendijk 3, in de volksmond “het Balkenpand”, vond in 1878 plaats.

Ansichtkaart van Lagendijk 3, nog met de wegsloot en de brug (foto: GAZ).

Gerrit Honig’s vrouw, Elisabeth, groeide op in de prachtige witte villa in Westzaan Zuid. Ik kan mij zo voorstellen dat Gerrit ook zo’n luxe uitstraling en grandeur ambieerde bij hun eigen, nieuw te bouwen, villa. Een groot stenen woonhuis bouwen was in die tijd een flinke investering. Bakstenen werden niet in de buurt gemaakt maar moesten per schip aangevoerd worden vanuit de steenfabrieken, gelegen langs de grote rivieren van ons land. Dit maakte het flink duurder dan een huis van hout te bouwen.

In de Zaanstreek was nog het op dat moment nog steeds gebruikelijk om met hout een huis te bouwen. En helemaal goedkoop was het als je, zoals Gerrit, zelf kon inkopen en zagen.

Het verhaal gaat, volgens auteur T. Woudt van het boek “een wandeling door Koog aan de Zaan en Zaandijk”, dat Gerrit op één dag een partij balken kocht en diezelfde dag met flinke winst verkocht. Van deze winst was hij in staat om het huis aan Lagendijk 3 te laten bouwen. Of dit daadwerkelijk echt gebeurd is? Zolang de administratie van Gerrit niet gevonden wordt is het niet te boekstaven, helaas, maar het blijft een intrigerend verhaal….

Kadasterkaart waaropLagendijk 3 staat vermeld onder nummer 1446 (afb. GAZ).

De voorgeschiedenis van het perceel grond
Het perceel grond waarop de villa werd gebouwd was al in het bezit van Gerrit’s vader: Cornelis Honig Cornelisz. Door vererving kwam het in bezit van Gerrit. Het naastgelegen ‘Klokkenmakers huisje’ (nr. 1) behoorde ook tot de bezittingen van de Honig familie.

De architect: J.L. Immink of…..?
Men zou kunnen denken dat het huis is ontworpen door de stadsarchitect van Zaandam: de heer Immink, maar er is, tot op heden, niets over de architect van Lagendijk 3 terug te vinden. Ludovicus Johannes Immink ( Den Haag 1822- Zaandam 1869) was vrijwel zeker werkzaam als de eerste architect in de Zaanstreek. Hij werkte als architect en ingenieur voor de gemeente Zaandam en hij was hoofd van de stadstekenschool. Openbare gebouwen ontwerpen was voornamelijk zijn werk maar daarnaast kreeg hij ook opdrachten van particulieren.

Architect L.J. Immink en Westzijde 39, ontworpen door architect Immink (afb. GAZ).

Eén van Gerrit’s collega’s in de Zaanse houthandel was de heer Corver van Wessem. Deze succesvolle zakenman liet Immink in 1866 zijn huis ontwerpen en bouwen naar voorbeeld van een villa die hij ooit zelf bij het Italiaanse Gardameer had gezien. Gerrit zal waarschijnlijk hier door geïnspireerd zijn en, toen de mogelijkheden daar waren, Immink zijn eigen villa hebben laten ontwerpen. Met een bijenkorfje, familiewapen van de fam. Honig. als toefje op de kers boven op de fronton.

De fronton met het familiewapen van de familie Honig (foto GAZ).
Geheel rechts de villa vanaf de achterkant gezien + de aanbouw, links het bedrijf “De Bijenkorf” (foto HVKZ).

Lagendijk 3 vertoont overeenkomsten met het andere werk van Immink. Hij ontwierp naast Westzijde 39, o.a. het Diaconiehuis van de Hervormde Gemeente ‘De Kogge’ aan het Zuideinde van Koog aan de Zaan (1860), de Synagoge op de Gedempte Gracht (1864), Dam 2 (de vrijmetselaarsloge Anna Pavlova, nu restaurant “Gewoon Lekker”), de Doopsgezinden kerk in de Oostzijde: ‘de Doofpot” en de voormalige HBS aan de Westzijde.

Gezien het sterfjaar van Immink (1869) en het bouwjaar van het huis (1875/1876) zou Immink of één van zijn medewerker wel de ontwerper maar niet de uitvoerder geweest kunnen zijn. Wellicht werd de bouw begeleid door één van zijn medewerkers. In de aan de achterzijde geplaatste aanbouw was ten tijde van de bewoning van Gerrit de keuken gesitueerd, daarachter lag nog een ruime kamer.

Originele indeling van de villa in 1912 (Tekening: GAZ).
Etiket van een verpakking van Stijfselfabriek ‘De Bijenkorf’ (foto: GAZ).
De voormalige keuken en achterkamer in de aanbouw aan de achterzijde (foto: A. Steemers)

Nieuwe bestemming: kantoor van M.K. Honig/De Bijenkorf
Na de dood van Gerrit in 1912 dienst als directiekantoor en laboratorium voor het naast- en tegenoverliggende bedrijf M.K. Honig, later ‘N.V. Stijfselfabriek de Bijenkorf, voorheen M.K. Honig’, het huidige Tate & Lyle. M.K. Honig was een neef van Gerrit. De villa werd in haar loopbaan als kantoorpand/laboratorium meerdere malen aangepast aan de eisen van de tijd.

Honig werd in 2000 overgenomen door H.J. Heinz en in 2001 werd het hoofdkantoor verplaatst naar Zeist. (Aanvulling van Jan Dedert die 45 jaar bij Honig heeft gewerkt.)

Nieuwe eigenaren
In 2003 werd Lagendijk 3 eigendom van ‘De Bedrijvige Bij’. In 2018 wordt Stadsherstel Amsterdam de nieuwe eigenaar van het pand. Het paste niet in het bezit van ‘De Bedrijvige Bij’. Zij houden zich bezig met het verhuur van bedrijfsruimten, niet met erfgoed. Stadsherstel zal er voor zorgen dat de villa goed onderhouden wordt en bewaard blijft voor de volgende generaties.

De huidige gebruiker: Apotheek Groesbeek /AHOED (apotheek en huisartsen onder één dak).
In 2011 vestigde Apotheek Groesbeek zich, na een verbouwing, in het pand Lagedijk 3A. De apotheek zit in de villa, de huisartsen in de aanbouw aan de achterzijde. J. Groesbeek begon zijn carrière op 01-06-1904 met apotheek-drogisterij ‘De Salamander’, Hoogstraat 58, op de grens van Koog en Zaandijk (nu parkeerterrein van Cacao de Zaan). Daarvoor was het de apotheek van H. ten Harmsen van der Beek. De oude voorgevel van de apotheek werd door Groesbeek in 1939 vervangen door een nieuwe. Het echtpaar Groesbeek woonde in het woonhuis dat schuin achter de apotheek stond.

De oude voorgevel van de apotheek Ter Harmsen van der Beek, later apotheek/drogisterij Groesbeek, links mevrouw Bets achter de toonbank in 1920, (foto GAZ).
Rechts op de foto de vernieuwde voorgevel van apotheek van Groesbeek op Hoogstraat 58 (foto GAZ).

In 1949 verhuisde de apotheek Groesbeek naar Raadhuisstraat 19 (nu ‘Goed Gevonden’). Groesbeek diende plannen in voor een prachtig pand maar uiteindelijk werd alleen de gevel van de begane grond vernieuwd. De bovenbouw is nog origineel van de oude situatie.

Voormalige apotheek Groesbeek (foto A. Steemers)
Tekening met de oude situatie en de toekomstige situatie (tek. GAZ).
De huidige apotheek van Groesbeek in de AHOED op Lagendijk 3 (foto: HVKZ).